Jodi lập dấu mốc mới trong đấu giá hóa thạch
Nanotyrannus là một loài khủng long ăn thịt có kích thước nhỏ hơn họ hàng T. rex, sống vào cuối kỷ Phấn trắng và vẫn là chủ đề tranh luận trong giới cổ sinh vật học. Bộ xương Jodi của loài này được bán tại phiên Sotheby’s đấu giá ở New York ngày 27/10, trở thành một trong những thương vụ hóa thạch đáng chú ý nhất năm. Mức chốt 47,255 triệu USD khiến Jodi trở thành hóa thạch khủng long đắt thứ hai trong lịch sử, chỉ sau bộ xương T. rex Gus được bán với giá 50,1 triệu USD. Một số nguồn quy đổi giá bán của Jodi vào khoảng 1.200–1.300 tỉ đồng. Đây không chỉ là câu chuyện về một mức giá gây choáng; nó cho thấy sự khan hiếm có thể biến một mẫu vật khoa học thành tâm điểm của cuộc cạnh tranh giữa giới sưu tập và cộng đồng nghiên cứu.
Độ hiếm và tình trạng bảo quản tạo nên sức hút
Bộ xương Jodi là một trong ba mẫu Nanotyrannus tương đối hoàn chỉnh được giới khoa học biết đến. Mẫu vật cao khoảng 2,9 m, dài gần 6 m, chỉ dài hơn một nửa so với bộ xương Gus. Sotheby’s cho biết hóa thạch gồm 191 mảnh xương và có phần hộp sọ gần như hoàn chỉnh. Phiên đấu giá kéo dài 12 phút, với sáu người mua tham gia trả giá; kết quả vượt xa mức ước tính ban đầu 6–9 triệu USD. Sự kết hợp giữa độ hiếm và tình trạng bảo quản tốt giải thích sức nóng của cuộc đấu giá, nhưng sức hấp dẫn còn đến từ một câu hỏi khoa học chưa ngã ngũ: Nanotyrannus là loài riêng hay chỉ là T. rex chưa trưởng thành? Các nhà nghiên cứu gần đây nghiêng về khả năng đây là một loài độc lập, khiến Jodi có giá trị không chỉ vì hình dáng ấn tượng mà còn vì vị trí trong cuộc tranh luận.
Giá trị tư nhân có thể thu hẹp cơ hội nghiên cứu
Người mua Jodi chưa được công bố danh tính và được trao toàn quyền sở hữu, bao gồm khả năng tạo bản sao để bán cho bảo tàng hoặc nhà sưu tập. Điều đó có thể giúp công chúng nhìn thấy hình dáng bộ xương qua các bản sao, nhưng không thay thế được quyền tiếp cận mẫu vật gốc. Giới nghiên cứu lo ngại những hóa thạch có giá trị bị đưa vào bộ sưu tập tư nhân, nằm ngoài tầm với của cộng đồng khoa học và mất cơ hội được nghiên cứu. Với người yêu lịch sử tự nhiên, hệ quả rất cụ thể: một phát hiện quan trọng có thể trở nên khó tiếp cận, còn việc kiểm chứng và cập nhật hiểu biết về loài phụ thuộc vào quyết định của chủ sở hữu. Thương vụ Jodi vì thế vừa tôn vinh một mẫu vật hiếm, vừa phơi bày xung đột giữa quyền sở hữu cá nhân và lợi ích tri thức chung.
Kết luận, Jodi nổi bật vì độ hiếm, tình trạng bảo quản và vai trò trong cuộc tranh luận về Nanotyrannus, chứ không chỉ vì mức giá kỷ lục. Khi hóa thạch quý được trao cho chủ sở hữu tư nhân, câu hỏi quan trọng tiếp theo là liệu giới khoa học và công chúng có còn cơ hội tiếp cận mẫu vật hay không.
