Khảo sát hiện trạng, hồ sơ vẫn đang hoàn thiện
Đề án thành lập 29 phường tại TP.HCM là phương án chuyển đổi 29 xã hiện hữu thành phường, giữ nguyên diện tích tự nhiên, quy mô dân số, tên gọi và địa giới hành chính của từng đơn vị. Ngày 26/10, UBND TP.HCM làm việc với đoàn công tác liên ngành Bộ Nội vụ do Thứ trưởng Trương Hải Long làm trưởng đoàn, sau khi đoàn khảo sát thực tế tại nhiều xã hôm 25/10.
Nội dung khảo sát tập trung vào phát triển kinh tế - xã hội, hiện trạng đô thị và mức độ đáp ứng tiêu chuẩn thành lập phường, đồng thời phục vụ thẩm định hồ sơ. Thành phố nói đang tiếp thu góp ý và tiếp tục rà soát, điều chỉnh đề án. Vì vậy, việc xã lên phường đã tiến thêm một bước về thủ tục, nhưng chưa đồng nghĩa phương án được phê duyệt.
Đề xuất diễn ra sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và kết thúc hoạt động cấp huyện. Theo định hướng được nêu tại buổi làm việc, các đơn vị cấp xã mới hình thành hoặc khu vực đã được quy hoạch đô thị có thể làm thủ tục lên phường nếu đủ điều kiện, nhằm nâng tỷ lệ đô thị hóa.
Cơ cấu dự kiến: thêm 29 phường, giảm tương ứng số xã
Nếu được cấp có thẩm quyền thông qua, số phường của TP.HCM sẽ tăng từ 113 lên 142, còn số xã giảm từ 54 xuống 25; thành phố vẫn có một đặc khu Côn Đảo. Tổng số đơn vị hành chính cấp xã theo phương án là 168, không đổi so với cơ cấu hiện nay. Đây là thay đổi về loại hình đơn vị, không phải một đợt điều chỉnh địa giới.
Danh sách 29 xã dự kiến chuyển đổi gồm 20 xã thuộc khu vực TP.HCM trước sáp nhập: An Nhơn Tây, Bà Điểm, Bình Chánh, Bình Hưng, Bình Lợi, Bình Mỹ, Cần Giờ, Củ Chi, Đông Thạnh, Hiệp Phước, Hóc Môn, Hưng Long, Nhà Bè, Phú Hòa Đông, Tân An Hội, Tân Nhựt, Tân Vĩnh Lộc, Thái Mỹ, Vĩnh Lộc và Xuân Thới Sơn.
Bảy xã thuộc khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây là Châu Pha, Đất Đỏ, Hồ Tràm, Long Điền, Long Hải, Long Sơn và Ngãi Giao; hai xã thuộc khu vực Bình Dương trước đây là Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên. Quy mô danh sách cho thấy đề án trải rộng trên các khu vực hình thành từ sắp xếp địa giới cấp tỉnh, nên việc giữ nguyên hiện trạng từng xã là điểm then chốt của phương án.
Nút thắt là hồ sơ và sự ăn khớp với quy hoạch tổng thể
Thành phố cho biết 29 xã đáp ứng 9/9 tiêu chí để xem xét thành lập đơn vị hành chính đô thị, đã lấy ý kiến người dân và HĐND các cấp. Tuy nhiên, đoàn công tác yêu cầu làm rõ căn cứ phân loại đô thị, quy hoạch, vị trí, chức năng và các chỉ tiêu kinh tế - xã hội; đồng thời bổ sung xác nhận của Công an TP.HCM về số thường trú, tạm trú tại từng xã vào ngày 31/12/2025 để tính lại quy mô dân số và tỷ lệ dân số đô thị.
Đây không phải phần việc có thể xem nhẹ: tỷ lệ đô thị hóa trên giấy tờ phải dựa vào số liệu dân cư được xác nhận, còn tiêu chuẩn của từng địa bàn cần được chứng minh bằng căn cứ thống nhất. Với trường hợp chưa đạt một tiêu chuẩn cụ thể, hồ sơ cũng phải nêu phương án xử lý. Bộ Nội vụ đề nghị thành phố hoàn thiện tài liệu trước khi tổ chức thẩm định chính thức.
Quan trọng hơn, đề án phải khớp với Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Lãnh đạo Bộ Nội vụ lưu ý 29 xã thành phường cần được quy hoạch phù hợp với tổng thể thành phố; TP.HCM dự kiến xác định các khu đô thị, vùng đô thị liên quan trong quy hoạch. Thành phố đang hoàn thiện quy hoạch song song với hồ sơ chuyển đổi, cho thấy tên gọi phường chỉ là một phần của bài toán tổ chức không gian đô thị.
Bước tiếp theo quyết định tiến độ
Sau khi bổ sung số liệu và căn cứ còn thiếu, UBND TP.HCM sẽ gửi hồ sơ cho Bộ Nội vụ để tổ chức họp thẩm định. Trình tự tiếp theo là Bộ Nội vụ trình Chính phủ xem xét, rồi Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định. Do đó, mốc khảo sát và góp ý mới phản ánh tiến độ chuẩn bị, chưa phải quyết định cuối cùng về việc chuyển đổi.
Thành phố cần chứng minh đồng thời hai điều: từng xã đáp ứng yêu cầu thành lập phường và phương án của cả 29 địa bàn không đi chệch quy hoạch chung. Nếu hoàn thành được các yêu cầu này, cơ cấu 142 phường, 25 xã và một đặc khu sẽ phản ánh bước chuyển rõ rệt trong cách phân loại đơn vị hành chính TP.HCM, trong khi tổng số đơn vị cấp xã vẫn giữ nguyên.
Kết luận, phương án xã lên phường đã có khung cụ thể và đang qua vòng rà soát liên ngành, nhưng chặng quyết định vẫn nằm ở chất lượng hồ sơ và sự thống nhất với quy hoạch tổng thể. Thành phố càng làm rõ dữ liệu dân số, tiêu chuẩn đô thị và phương án cho trường hợp chưa đạt yêu cầu, đề án càng có cơ sở vững chắc để được xem xét.
