STEM cần gắn với đời sống, không thành một gánh nặng mới
Giáo dục STEM là cách dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để phát triển năng lực và giải quyết vấn đề trong đời sống. Vì thế, giá trị của STEM không nằm ở số lượng hoạt động hay thiết bị được đưa vào trường, mà ở việc học sinh hiểu và làm được gì qua trải nghiệm. Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tập huấn tại Trường UK Academy Huế cho hơn 420 cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán. Chương trình giới thiệu tài liệu giáo dục STEM và hướng nghiệp STEM dành cho học sinh phổ thông, đồng thời cập nhật quy định mới về tổ chức hoạt động STEM tích hợp. Tập huấn giáo viên có ý nghĩa khi giúp nhà trường tìm cách đổi mới phù hợp, thay vì biến STEM thành một lớp việc bổ sung bên cạnh chương trình hiện hành.
Các hình thức được trao đổi gồm bài học STEM, hoạt động trải nghiệm và nghiên cứu khoa học, công nghệ. Khi được thiết kế sát với nội dung học, chúng có thể giúp học sinh kết nối kiến thức liên môn với tình huống thực tế, rèn tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề. Nhưng nếu hoạt động bị tách khỏi chương trình hoặc giao thêm việc thiếu cân nhắc, mục tiêu ấy dễ bị lấn át bởi áp lực hoàn thành.
Tích hợp vào kế hoạch học tập là cách tránh quá tải
Điểm đáng chú ý của đợt tập huấn là hướng dẫn các trường tích hợp STEM vào kế hoạch giáo dục theo điều kiện riêng, không tạo thêm môn học, khối lớp hay hồ sơ riêng, đồng thời tránh khiến học sinh quá tải. Đây nên là nguyên tắc triển khai, không phải lời cam kết chung chung: STEM cần nằm trong những gì nhà trường vốn dạy, với yêu cầu phù hợp độ tuổi và sức học của từng nhóm học sinh.
Điều kiện giữa các trường không giống nhau, nên áp dụng một mô hình duy nhất sẽ dễ dẫn tới đầu tư dàn trải hoặc hoạt động vượt quá khả năng tổ chức. Nhà trường cần chọn chủ đề từ chương trình và vấn đề gần gũi, cân nhắc thời lượng, học liệu, thiết bị sẵn có cùng năng lực của giáo viên. Tổ chức tốt không đồng nghĩa với làm nhiều; một hoạt động vừa sức, có mục tiêu rõ và được lồng ghép hợp lý có thể có ích hơn dự án cầu kỳ nhưng tạo thêm bài tập và áp lực.
Bồi dưỡng giáo viên trước khi mở rộng hoạt động
STEM đòi hỏi giáo viên biết kết nối các môn học, hướng dẫn học sinh khám phá và tổ chức hoạt động an toàn, phù hợp trình độ. Vì vậy, tập huấn không nên dừng ở việc giới thiệu thiết bị hay mẫu bài dạy; cần giúp giáo viên lựa chọn nội dung, điều chỉnh yêu cầu và đánh giá quá trình học. Khó khăn về đội ngũ, học liệu và khả năng tiếp thu của học sinh có thể khiến một hoạt động nhiều kỳ vọng trở nên nặng nề nếu thiếu chuẩn bị.
Tài liệu tập huấn cũng đề cập việc sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị theo điều kiện thực tế, tránh đầu tư dàn trải và lãng phí. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo hay robot có thể mở thêm cách học, nhưng không nên trở thành điều kiện bắt buộc để trường được xem là đang làm STEM. Bồi dưỡng một đội ngũ cốt cán có khả năng hỗ trợ chuyên môn tại trường sẽ thiết thực hơn việc chạy theo phòng học riêng hoặc thiết bị đắt tiền.
Hướng nghiệp STEM cần mở lựa chọn, không áp khuôn nghề nghiệp
Việc đưa hướng nghiệp STEM vào tập huấn là cơ hội để học sinh phổ thông tìm hiểu mối liên hệ giữa khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học và các lĩnh vực nghề nghiệp. Tuy nhiên, hướng nghiệp chỉ có ý nghĩa khi mở rộng hiểu biết và giúp các em khám phá sở thích, chứ không trở thành lời thúc ép phải theo một ngành nhất định. Hoạt động cần phù hợp lứa tuổi, gắn với trải nghiệm và không tạo thêm bài kiểm tra hay yêu cầu học tập ngoài kế hoạch.
Ngành giáo dục đang điều chỉnh yêu cầu triển khai STEM, trong khi các trường còn băn khoăn về chương trình, học liệu, không gian học tập và năng lực đội ngũ. Đợt tập huấn hướng tới xây dựng lực lượng cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán làm nòng cốt triển khai và hỗ trợ chuyên môn tại trường, từng bước nâng chất lượng theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Kết quả nên được đo bằng cơ hội học tập có ích và vừa sức, không phải số dự án hay thiết bị được đưa vào sử dụng.
