Một nền tảng chung, không phân biệt địa lý
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT là quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, nhằm bảo đảm những nội dung nền tảng đến được với mọi học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành văn bản ngày 30/9/2026; Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Giá trị đáng chú ý của Thông tư 85 giáo dục nằm ở tham vọng thu hẹp khoảng cách do nơi sinh sống và điều kiện gia đình tạo ra. Học sinh ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo được hướng tới cùng một gói nội dung nền tảng như học sinh đô thị, trong đó có kỹ năng sống, phòng chống xâm hại và năng lực số. Đây là cách hiểu rộng hơn về cơ hội học tập bình đẳng: không chỉ cùng tiếp cận kiến thức văn hóa mà còn có cơ hội thực hành, trải nghiệm, rèn kỹ năng và phát triển năng lực.
Nếu khả năng đóng góp của gia đình quyết định em nào được tham gia những hoạt động cốt lõi, quyền học tập sẽ bị phân tầng ngay trong trường học. Bởi vậy, hoạt động giáo dục tăng cường phải được tổ chức miễn phí; đây là một bảo đảm thiết yếu cho quyền lợi học sinh, không phải ưu đãi tùy điều kiện của từng trường.
Phân định hoạt động để trường học làm đúng mục tiêu
Thông tư phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, giúp nhà trường xác định mục tiêu, nội dung và cách tổ chức phù hợp. Nhóm tăng cường củng cố kiến thức, rèn kỹ năng và tạo cơ hội thực hành, trải nghiệm; nhóm theo nhu cầu hướng tới nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu theo sở thích, năng lực và định hướng của từng em.
Ranh giới này có ý nghĩa thực tế: hoạt động tăng cường không được biến thành dạy trước, dạy lại chương trình, ôn tập, luyện thi hay một hình thức dạy thêm. Còn hoạt động theo nhu cầu cần dựa trên đăng ký tự nguyện, minh bạch và không gây áp lực với gia đình không tham gia. Không đánh đồng hai loại hoạt động sẽ giúp nhà trường giữ đúng mục tiêu giáo dục toàn diện, thay vì để chương trình mở rộng lấn át phần nền tảng bắt buộc.
Những học sinh không đăng ký hoạt động theo nhu cầu vẫn phải được học đầy đủ chương trình chính khóa, tham gia các hoạt động chung và không bị phân biệt đối xử. Đây là điểm cần được thực hiện nghiêm túc: tự nguyện chỉ có ý nghĩa khi việc từ chối không kéo theo thiệt thòi.
Cơ hội bình đẳng cần đi cùng nguồn lực thực tế
Quy định đặt trách nhiệm lên cả nhà trường và Nhà nước trong việc bảo đảm nền tảng phát triển cho mỗi học sinh. Trường học phải lập kế hoạch rõ về mục tiêu, nội dung, thời lượng và cách tổ chức; đồng thời bảo đảm chương trình phổ thông được thực hiện đầy đủ trước khi triển khai hoạt động theo nhu cầu người học. Nhưng yêu cầu trên giấy không tự tạo ra giáo viên được bồi dưỡng, tài liệu phù hợp hay thiết bị tối thiểu.
Khoảng cách giữa mục tiêu bình đẳng và khả năng thực hiện hiện rõ ở những nội dung mới như trí tuệ nhân tạo: dù hoạt động tăng cường không thu tiền, trường vẫn cần người dạy đủ năng lực và điều kiện tổ chức. Vì vậy, miễn phí không thể đồng nghĩa với giao thêm trách nhiệm mà thiếu ngân sách, hướng dẫn và hỗ trợ chuyên môn. Nếu nguồn lực phân bổ không theo kịp yêu cầu, giáo dục vùng sâu có thể được bảo đảm trên văn bản nhưng học sinh vẫn khó tiếp cận trong thực tế.
Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, nên bước tiếp theo là hướng dẫn cụ thể cho các trường, rà soát kế hoạch và kiểm tra việc thực hiện. Giám sát cần chú ý cả ranh giới giữa hai loại hoạt động lẫn việc học sinh có thực sự được tiếp cận nội dung nền tảng hay không.
Công bằng phải được đo bằng trải nghiệm của học sinh
Thông tư 85 tạo một chuẩn chung đáng ủng hộ: học sinh ở mọi vùng miền có quyền tiếp cận những nội dung nền tảng, không bị loại khỏi cơ hội phát triển vì gia đình không thể đóng góp. Việc phân định hoạt động cũng giúp nhà trường tổ chức đúng mục tiêu và tôn trọng lựa chọn của từng người học, thay vì trộn lẫn nội dung bắt buộc với chương trình mở rộng.
Tuy nhiên, bình đẳng về cơ hội tiếp cận là mục tiêu, còn bảo đảm điều kiện triển khai là trách nhiệm phải tiếp tục thực hiện. Chỉ khi có nhân lực, tài liệu, thiết bị, hướng dẫn và giám sát phù hợp, quy định mới chuyển thành trải nghiệm học tập thực chất ở cả đô thị lẫn vùng xa. Thước đo cuối cùng không phải số hoạt động được ghi trong kế hoạch, mà là việc mỗi học sinh có thể tham gia, học hỏi và phát triển mà không bị hoàn cảnh địa lý hay kinh tế cản trở.
