Quốc hội có thể kìm hãm, nhưng không dễ đảo ngược
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ tổng thống để chọn lại toàn bộ Hạ viện và một phần Thượng viện, qua đó thay đổi cán cân quyền lực có thể định hình hai năm tiếp theo của chính quyền. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nhận định đảng Dân chủ khó ngăn phần lớn chính sách của Donald Trump ngay cả khi giành đa số tại Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử ngày 3/11. Nhận định này có cơ sở ở chỗ tổng thống vẫn nắm quyền hành pháp và có dư địa đáng kể trong một số lĩnh vực, đặc biệt là đối ngoại. Nhưng gọi đó là chiến thắng không thể bị cản trở sẽ là cách nhìn quá lạc quan từ Nhà Trắng: Quốc hội có quyền giám sát, điều tra, định hình ngân sách và buộc chính quyền phải đối diện với sức ép chính trị. Đa số mới không nhất thiết xóa được chính sách Trump, nhưng có thể khiến việc thực thi khó khăn và tốn kém hơn về mặt chính trị.
Một cuộc bầu cử với biên độ sít sao
Ngày 3/11, cử tri sẽ bầu toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong số 100 ghế Thượng viện. Đảng Cộng hòa hiện giữ Hạ viện với 218 ghế, so với 214 ghế của đảng Dân chủ; tại Thượng viện, tương quan là 53–47 nghiêng về đảng Cộng hòa. Vì vậy, chỉ một số ít địa hạt và bang chiến địa có thể làm đổi quyền kiểm soát, khiến cuộc đua không chỉ là phép đo mức độ ủng hộ dành cho Trump mà còn quyết định ai có quyền đặt chương trình nghị sự của Quốc hội. Lạm phát và giá tiêu dùng tăng đang khiến cử tri bất bình, trong khi giá xăng dầu, nhà ở và lãi suất gây áp lực trực tiếp lên đời sống. Tỷ lệ ủng hộ Trump giảm trong bối cảnh giá cả leo thang và xung đột với Iran kéo dài. Chính sức ép kinh tế ấy biến cuộc bầu cử thành cuộc trưng cầu về hiệu quả điều hành, không chỉ về lòng trung thành đảng phái.
Thắng cử có thể mở rộng giám sát và gây sức ép
Nếu đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, các cuộc điều tra và giám sát chính sách đối ngoại của Trump có thể được đẩy mạnh; nếu họ đồng thời kiểm soát Thượng viện, sức ép từ Quốc hội sẽ lan rộng hơn và quyền lực của tổng thống bị kiềm chế đáng kể. Đây là khác biệt giữa việc không thể hủy bỏ một chính sách ngay lập tức và việc khiến chính quyền khó triển khai nó mà không bị chất vấn. Kết quả bầu cử sẽ quyết định tương quan quyền lực tại Quốc hội và ảnh hưởng đến khả năng thúc đẩy chương trình nghị sự của chính quyền trong nửa sau nhiệm kỳ. Tuy nhiên, Bessent cũng nói chính quyền có cơ sở pháp lý để duy trì các biện pháp thuế quan; điều đó cho thấy một chiến thắng của phe đối lập không tự động xóa bỏ những biện pháp đã được ban hành. Quốc hội có thể tạo chướng ngại và buộc Nhà Trắng phải giải trình, nhưng mức độ thay đổi còn tùy thuộc vào quyền hạn pháp lý và khả năng đoàn kết của phe đa số.
Tác động vượt khỏi chính trường trong nước
Cuộc bầu cử còn có thể làm thay đổi cách Washington hành xử với các đối tác và đối thủ. Một số nhà quan sát dự báo nếu bị Quốc hội kiềm chế trong nước, Trump có thể quyết liệt hơn ở đối ngoại, nơi tổng thống có nhiều quyền chủ động hơn; các kịch bản được nêu gồm thỏa thuận với Triều Tiên, một khuôn khổ hợp tác Mỹ–Trung hoặc thay đổi mức hỗ trợ dành cho Ukraine. Những kịch bản ấy chưa phải kết quả chắc chắn, nhưng cho thấy tác động của cuộc bầu cử có thể lan tới đồng minh, đối thủ và các nước Đông Nam Á, nơi một số quốc gia có thể đối mặt nguy cơ thu hẹp quyền tự chủ chiến lược. Vì thế, lời khẳng định của Bessent rằng phần lớn chính sách Trump khó bị chặn chỉ phản ánh một nửa bức tranh. Đảng Dân chủ có thể không viết lại toàn bộ chương trình của tổng thống, song thắng lợi đủ lớn sẽ làm thay đổi điều kiện chính trị mà chương trình ấy phải vận hành.
Kết luận: kết quả bầu cử giữa kỳ Mỹ không trao cho đảng Dân chủ quyền phủ quyết mọi quyết định của Donald Trump, nhưng có thể biến Quốc hội từ một đối tác thuận lợi thành trung tâm giám sát và đối trọng. Nhà Trắng có thể giữ được nhiều chính sách, song khó duy trì nhịp độ và sự tự do hành động như khi đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện. Với cử tri, hệ quả sẽ được cảm nhận qua các tranh luận về giá cả, ngân sách và cách nước Mỹ can dự ở nước ngoài. Bởi vậy, câu hỏi không chỉ là ai thắng ghế, mà là chiến thắng ấy đủ lớn để buộc chính quyền thay đổi cách điều hành đến đâu.
