Homeschooling trá hình: khi “tự học” biến thành gửi con vào cơ sở chui
Homeschooling trá hình là các mô hình giáo dục ngoài trường tự nhận là “tự học tại nhà”, nhưng thực chất tổ chức lớp bán trú nguyên ngày trong không gian chật hẹp, thiếu an toàn, không có giấy phép giáo dục và không được hệ thống giáo dục quốc dân công nhận, khiến quyền lợi pháp lý và con đường học tập của trẻ bị đe dọa nghiêm trọng. Đây không phải câu chuyện cá biệt. Tháng 8-2026, cơ quan quản lý giáo dục tại TP.HCM đã phải phát đi cảnh báo khẩn về làn sóng phụ huynh tự phát cho con rời trường để theo mô hình homeschooling vì phát hiện lỗ hổng lớn trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Đáng nói hơn, một số phụ huynh sau khi gửi con vào trung tâm homeschooling không phép đã phải quay lại xin cho con trở về trường công, và các vụ việc này đã được chuyển sang cơ quan công an xử lý.
Bán trú trong căn hộ chật hẹp: điều kiện học tập không an toàn bị che giấu
Những trung tâm homeschooling không phép đang vận hành như lớp bán trú nguyên ngày, nhưng điều kiện học tập không an toàn lại bị phủ lên lớp vỏ “tự học hiện đại”. Tại một học viện đặt trong căn hộ chưa tới 100m², phòng học khoảng 40m² nhồi 10 bàn dài, 18 ghế, học sinh được quảng cáo là có thảm ngủ trưa và cơm do phụ huynh chuẩn bị. Thực tế, khi phóng viên quay lại vào giờ nghỉ, căn hộ ngột ngạt mùi thức ăn, một em nằm co ro ngủ trực tiếp trên nền gạch, không hề có thảm như cam kết. Ở một cơ sở khác, ba tầng nhà được tận dụng làm lớp học, không có sân chơi, không có thiết bị vận động, lối thoát hiểm và hệ thống phòng cháy chữa cháy chuẩn mực gần như bằng 0. Đây là môi trường mà bất kỳ phụ huynh nào cũng không nên chấp nhận cho con mình.
Cơm hộp, ngủ nền gạch, ghế lười: sức khỏe và quyền trẻ em bị xem nhẹ
Đằng sau những lời quảng cáo hoa mỹ, đời sống hàng ngày của trẻ tại các trung tâm homeschooling không phép là chuỗi thỏa hiệp nguy hiểm về sức khỏe và an toàn. Học sinh ăn cơm hộp trong không gian chật chội, không có nhà ăn đạt chuẩn vệ sinh, phải ngồi quanh bàn gỗ kê sát cửa kính nhìn ra mái tôn để dùng bữa, thức ăn vận chuyển từ nơi khác đến nhưng không hề có quy trình lưu mẫu. Đến giờ nghỉ, các em từ tiểu học đến THCS nằm san sát trên những chiếc ghế lười đủ màu hoặc co ro trên nền gạch lạnh. Các điều kiện tối thiểu về y tế học đường không được bảo đảm, trong khi không gian ngột ngạt, thiếu thoát hiểm khiến rủi ro cháy nổ trở nên đáng sợ. Một câu nói đáng trích: “Không gian học tập khá ngột ngạt, trong khi lối thoát hiểm an toàn và hệ thống phòng cháy, chữa cháy theo quy chuẩn cũng không được bảo đảm.”
Lỗ hổng pháp lý và ma trận “quốc tế hóa” đánh vào tâm lý phụ huynh
Căn nguyên của ma trận trung tâm homeschooling không phép nằm ở lỗ hổng pháp lý và sự thiếu thông tin của phụ huynh. Pháp luật hiện không cấm phụ huynh tự dạy con tại nhà, nhưng hệ thống giáo dục quốc dân không công nhận bất kỳ đơn vị nào tự ý tổ chức dạy văn hóa thay thế trường học hoặc tự cấp chứng nhận homeschooling. Lợi dụng khoảng trống này, nhiều cơ sở chỉ có giấy phép tư vấn du học vẫn ngang nhiên mở lớp bán trú, thừa nhận không có giấy phép hoạt động giáo dục nhưng vẫn thu học phí tiền triệu mỗi tháng. Để dụ phụ huynh xuống tiền, họ thần thánh hóa chương trình Mỹ, Anh, gắn mác “quốc tế”, khoe giáo viên được tập huấn theo chuẩn nước ngoài và cam kết con sẽ “cực nhanh giỏi”. Khi phụ huynh muốn cho con quay lại trường công, hồ sơ học tập thiếu, giấy tờ gốc bị gián đoạn, tạo rào cản pháp lý trực tiếp với quyền học tập của trẻ.
Phụ huynh cần làm gì để không rơi vào bẫy trung tâm homeschooling không phép?
Trong bối cảnh kiểm soát chất lượng giáo dục ngoài trường còn nhiều khoảng trống, phụ huynh phải chủ động bảo vệ con mình. Khi phụ huynh chọn lớp học theo mô hình homeschooling, điều bắt buộc là kiểm tra tính pháp lý: cơ sở có giấy phép hoạt động giáo dục hay chỉ là giấy phép tư vấn du học, có được cơ quan quản lý giáo dục địa phương công nhận hay không. Cần cảnh giác với những lời hứa thiếu căn cứ về việc chuyển tiếp dễ dàng trở lại trường công hoặc “bằng cấp homeschooling quốc tế” vì hệ thống trong nước không công nhận các chứng nhận này. Trước nguy cơ các cơ sở tự phát ngừng hoạt động, khiến học sinh gián đoạn học tập và phụ huynh khó bảo vệ quyền lợi, cơ quan quản lý đã khuyến cáo gia đình phải tìm hiểu kỹ mô hình giáo dục trước khi gửi con. Nếu muốn homeschooling đúng nghĩa, phụ huynh nên hiểu rằng trách nhiệm dạy học thuộc về gia đình, không phải chuyển giao cho một trung tâm chui trong căn hộ chật hẹp.
