Màn trình diễn gây ấn tượng, nhưng đặt sai câu hỏi nếu chỉ nhìn vào cú nhảy
Tesla Roadster bay là màn trình diễn trong đó mẫu xe thể thao điện dùng hệ thống đẩy để rời mặt đất, chứ không phải bằng chứng rằng ô tô này đã trở thành phương tiện hàng không được cấp phép. Tesla mới đây công bố video Roadster bay qua một hàng ô tô và xe tải, khiến công chúng lập tức đặt câu hỏi ai có quyền quản lý và chiếc xe có được phép cất cánh hay không.
Điểm đáng chú ý không chỉ là chiếc xe lơ lửng giữa không trung, mà là khoảng cách giữa một màn trình diễn có kiểm soát và hoạt động trong môi trường giao thông thật. Video cho thấy khả năng kỹ thuật mà nhà sản xuất muốn giới thiệu; nó không chứng minh xe có thể cất cánh an toàn trên đường công cộng, giữa phương tiện khác và người đi bộ. Trộn lẫn hai điều đó sẽ biến một màn phô diễn thành lời hứa về năng lực sử dụng hằng ngày mà các dữ kiện hiện có chưa xác nhận.
Bộ đẩy và các công nghệ hỗ trợ không biến xe thành máy bay
Theo mô tả, Roadster dùng bộ đẩy khí lạnh: hệ thống phóng khí nén ra ngoài để tạo lực đẩy theo hướng ngược lại, không đốt nhiên liệu để tạo khí nóng như động cơ phản lực. Đây là cơ sở được nêu cho những chuyển động trình diễn, gồm cả việc bay và xoay giữa không trung. Tuy nhiên, có lực đẩy không đồng nghĩa xe đã có cấu hình vận hành, kiểm soát và an toàn cần thiết để bay thường xuyên.
Công nghệ Tesla Roadster còn được giới thiệu với quạt hút không khí dưới gầm, khí động học chủ động, đánh lái điện tử và vật liệu nhẹ. Bốn quạt phía sau dùng mô-tơ công suất 20 kW, có thể thay đổi tốc độ để điều chỉnh lực ép xuống mặt đường. Hệ thống steer-by-wire truyền thao tác vô-lăng bằng tín hiệu điện thay vì liên kết cơ khí trực tiếp với bánh trước. Những giải pháp này có thể hỗ trợ độ bám và khả năng điều khiển khi xe chạy, nhưng không thay thế các yêu cầu riêng đối với việc cất cánh.
Tesla cho biết cấu hình này giúp Roadster tăng tốc từ 0 lên 97 km/h trong chưa đầy một giây. Con số gây choáng, song cũng nhấn mạnh vì sao trình diễn phải được đánh giá bằng tiêu chuẩn an toàn và bối cảnh cụ thể, chứ không chỉ bằng độ ngoạn mục.
Quy định xe bay chưa rõ, còn luật đường bộ vẫn áp dụng
Khoảng trống pháp lý là phần đáng lo hơn cú bay. Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ cho biết Roadster không đáp ứng định nghĩa về “máy bay” và vì vậy không được cấp chứng nhận đủ điều kiện bay. Nhưng điều đó không phải giấy phép cất cánh: cơ quan này cũng chưa làm rõ thẩm quyền quản lý không phận đối với phương tiện có khả năng hoạt động tương tự.
Ở chiều ngược lại, nếu lưu thông trên đường, Roadster vẫn phải đáp ứng các quy định an toàn đường bộ. Bộ Giao thông Vận tải Mỹ cho biết đang theo dõi trường hợp này; nhà sản xuất phải bảo đảm xe đạt chuẩn hiện hành và người lái phải tuân thủ luật giao thông địa phương. Vấn đề là các quy chuẩn xe đường bộ chủ yếu xét phanh và trang bị an toàn, chưa được xây dựng để quản lý một chiếc xe có thể rời mặt đường.
Tốc độ tối đa được công bố khoảng 370 km/h càng làm câu hỏi an toàn trở nên cấp thiết. Với người đi đường, điều quan trọng không phải xe có thể bay trong video hay không, mà là liệu nhà sản xuất và cơ quan quản lý có xác định được nơi, cách thức và điều kiện vận hành đủ an toàn hay chưa.
Sản xuất dự kiến vào năm 2028 chưa giải đáp cách vận hành
Tesla dự kiến bắt đầu sản xuất Roadster vào năm 2028 và đã mở cọc tại nhiều nơi, trong đó có thị trường Đông Nam Á. Dù vậy, thời điểm sản xuất không đồng nghĩa các quy tắc cho chế độ bay đã được giải quyết. Hiện chưa rõ Tesla dự kiến vận hành Roadster trên đường bộ và trên không như thế nào.
Vì thế, câu trả lời hiện tại cho câu hỏi “xe có thể bay không?” cần được chia làm hai: video cho thấy Roadster có thể thực hiện màn trình diễn được dàn dựng, nhưng chưa có căn cứ để kết luận xe được phép cất cánh trong giao thông thực tế. Khi quy định xe bay còn bỏ ngỏ, sự thận trọng không phải phản ứng bảo thủ; đó là điều kiện tối thiểu để công nghệ không đẩy rủi ro sang những người không tham gia cuộc trình diễn.
