Từ hồ sơ giấy đến dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”
Viễn thám, UAV và GeoAI trong quản lý đất đai là cách kết hợp ảnh vệ tinh, thiết bị bay không người lái, trí tuệ nhân tạo không gian địa lý và hệ thống thông tin đất đai để kiểm tra đa tầng từ không gian đến mặt đất, đối chiếu hồ sơ pháp lý với dữ liệu bản đồ, qua đó chuẩn hóa, làm sạch và duy trì cơ sở dữ liệu đất đai luôn cập nhật, chính xác và có thể dùng chung cho nhiều mục đích quản lý khác nhau. Điểm đáng nói ở Việt Nam là sự lựa chọn đi thẳng vào mô hình dữ liệu số, thay vì cố vá víu những bộ hồ sơ giấy rời rạc. VNPT kết hợp công nghệ viễn thám và UAV với GeoAI, tích hợp vào hệ thống VNPT iLIS để hỗ trợ rà soát, chuẩn hóa và làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi rộng. Đây không chỉ là một dự án công nghệ, mà là bước tái thiết cách quản lý đất đai Việt Nam: từ “ghi chép” sang “phân tích dữ liệu”.
VNPT iLIS: Trái tim số của quản lý đất đai
Nếu viễn thám và UAV là đôi mắt quan sát từ trên cao, thì VNPT iLIS chính là bộ não xử lý và lưu giữ mọi thông tin đất đai. VNPT iLIS là hệ thống thông tin quản lý đất đai chuyên sâu, phục vụ quản lý dữ liệu địa chính, đăng ký biến động, cấp giấy chứng nhận, luân chuyển hồ sơ và khai thác thông tin. Việc VNPT phát triển giải pháp kết hợp iLIS với viễn thám, UAV và GeoAI biến quy trình làm sạch dữ liệu thành một chuỗi khép kín: nhận diện bất thường, đối chiếu, xác minh, cập nhật liên tục. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Thông qua việc kết hợp VNPT iLIS với viễn thám, UAV và GeoAI, quá trình làm sạch dữ liệu đất đai được tổ chức thành chuỗi công việc liên tục, từ nhận diện bất thường, đối chiếu, xác minh đến cập nhật dữ liệu”. Không ngẫu nhiên mà hệ thống này đã được triển khai tại nhiều tỉnh, thành phố như Quảng Ninh, Gia Lai, Điện Biên, Lai Châu, Lâm Đồng, Cần Thơ và Phú Thọ. Đó là dấu hiệu cho thấy quản lý đất đai Việt Nam đang chuyển sang một nền tảng dữ liệu thống nhất, thay vì mỗi địa phương một kiểu.
Việt Tiến (Hưng Yên): Bằng chứng sống của GeoAI và UAV
Không có mô hình công nghệ nào thuyết phục nếu thiếu ví dụ thực tế. Xã Việt Tiến (Hưng Yên) đang là minh chứng rõ ràng nhất cho cách viễn thám và UAV, kết hợp GIS, AI và dữ liệu 2D/3D, có thể thay đổi quản lý địa chỉ và đất đai ở cấp cơ sở. Sau một thời gian ứng dụng công nghệ, UBND xã Việt Tiến đã đánh số 10.922 thửa đất đủ điều kiện, đạt 100%, bằng cách kết hợp GIS, AI, UAV và dữ liệu 2D/3D để xây dựng hệ thống địa chỉ số. Đây là con số mà phương pháp thủ công khó có thể đạt được trong cùng khoảng thời gian. Theo báo cáo của UBND xã, đến ngày 5/10, địa phương đã chuẩn hóa hơn 37.100 thửa đất để phục vụ rà soát; trong số này có hơn 10.900 thửa đất đủ điều kiện và đã được đánh số. Dữ liệu bản đồ 2D, 3D thu thập bằng UAV được đồng bộ với bản đồ trực tuyến để phục vụ định vị, ghim và chia sẻ vị trí. Quan trọng hơn, xã Việt Tiến coi đánh số nhà không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà là nền tảng để thiết lập chính quyền số và đô thị thông minh.
GeoAI biến dữ liệu đất đai thành “cơ sở hạ tầng số”
Điểm khác biệt của cách làm hiện nay nằm ở GeoAI – trí tuệ nhân tạo không gian địa lý. GeoAI không thay cán bộ ra quyết định, nhưng giúp họ nhìn thấy những bất thường mà mắt thường khó phát hiện. Hệ thống tự động phân tích ảnh và bản đồ, gợi ý các trường hợp như ranh thửa cắt qua nhau, nhóm thửa lệch vị trí, ranh thửa chồng lấp lên công trình giao thông. GeoAI hỗ trợ tự động phân tích hình ảnh và bản đồ, nhận diện và gợi ý những trường hợp có dấu hiệu bất thường để cán bộ chuyên trách kiểm tra. Khi kết hợp với VNPT iLIS, chuỗi quy trình từ nhận diện, đối chiếu, xác minh đến cập nhật được duy trì thường xuyên nhờ các đợt cập nhật ảnh vệ tinh theo thời điểm, bảo đảm dữ liệu đất đai luôn “sống” và chính xác. Đây là bước chuyển từ cơ sở dữ liệu tĩnh sang hạ tầng dữ liệu động, nơi mỗi biến động sử dụng đất đều có thể được phát hiện và đưa vào hệ thống. Nếu trước đây quản lý đất đai chủ yếu là phản ứng sau khi vi phạm xảy ra, thì với GeoAI cơ sở dữ liệu, cơ quan chức năng có cơ hội chuyển sang quản lý chủ động, dựa trên cảnh báo sớm.
Tiềm năng nhân rộng: từ một xã đến toàn quốc
Điều đáng bàn không phải là công nghệ có hiện đại hay không, mà là nó có thể trở thành quy trình chung hay chỉ dừng ở vài mô hình thí điểm. Việt Tiến đã đi trước một bước khi coi giải pháp cốt lõi là xây dựng “hệ thống địa chỉ số – bản đồ số dùng chung”, trong đó GIS giữ vai trò nền tảng quản lý dữ liệu không gian, UAV và mô hình 2D/3D cung cấp dữ liệu hiện trạng, còn AI hỗ trợ nhận diện, biên tập, kiểm tra và cập nhật số nhà. Dữ liệu số nhà được thiết kế để khai thác cho nhiều lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, giao thông, thuế, điện, nước, bưu chính, giáo dục, cấp cứu, phòng cháy chữa cháy và cứu hộ cứu nạn. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ trước ngày 31/10/2026, UBND xã Việt Tiến dự kiến đánh giá mô hình, chuẩn hóa quy trình, tài liệu kỹ thuật và bộ tiêu chuẩn dữ liệu để báo cáo cơ quan chức năng xem xét khả năng nhân rộng trên phạm vi toàn tỉnh. Nếu được hoàn thiện và chuẩn hóa, mô hình này được kỳ vọng trở thành quy trình dùng chung cho các xã, phường khác, trên cơ sở thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu và kiến trúc liên thông. Trong bối cảnh xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai đang được triển khai quyết liệt trên toàn quốc, những mô hình như Việt Tiến cho thấy con đường mở rộng không nằm ở thêm phần mềm, mà ở việc chấp nhận một chuẩn dữ liệu chung, gắn với viễn thám và UAV ngay từ đầu.
