Đích đến là chứng nhận dùng được trên môi trường số
Chứng nhận đất điện tử là hình thức thể hiện thông tin về quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất trên hệ thống dữ liệu số, hướng tới thay thế giấy chứng nhận bản giấy mà người dân đang lưu giữ. Luật Đất đai 2024 đã đặt cơ sở pháp lý cho hình thức này; mẫu giấy chứng nhận hiện hành cũng có mã QR để quản lý thông tin. Việc chuyển đổi không nên bị hiểu là quét giấy rồi cất vào kho dữ liệu: giá trị của nó nằm ở khả năng tra cứu, xác minh và dùng thông tin đã chuẩn hóa khi giải quyết thủ tục. Mục tiêu là đồng bộ dữ liệu đất đai với cơ sở dữ liệu dân cư, đồng thời tích hợp giấy chứng nhận lên VNeID. Hai cơ quan liên quan đã hoàn tất việc hiển thị các giấy chứng nhận đã đồng bộ trên ứng dụng. Nếu dữ liệu đủ tin cậy, người dân có thể giảm việc kê khai lặp lại và nộp thêm giấy tờ cá nhân đã có trong hệ thống.
Con số lớn, nhưng phần việc khó vẫn còn
Tại hội thảo về hoàn thiện pháp luật đất đai và số hóa dữ liệu diễn ra sáng 22-10, các đại biểu bàn về đăng ký đất đai, tài sản gắn liền với đất và những vướng mắc ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Áp lực tiến độ xuất phát từ yêu cầu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia vào năm 2027; kế hoạch liên ngành triển khai sau Chỉ thị 05/CT-TTg được ký vào tháng 3-2026. Đến nay, hơn 68,6 triệu thửa, tương đương khoảng 65%, đã có dữ liệu trên hệ thống thông tin đất đai quốc gia; khoảng 36 triệu thửa vẫn cần được đưa vào cơ sở dữ liệu. Trong số đã lập, hơn 52,8 triệu thửa đạt tiêu chí đúng, đủ, sạch, sống. Đây là tiến bộ đáng kể, nhưng tỷ lệ hoàn thành không thể che khuất phần còn lại: các thửa khó xác minh thường đòi hỏi xử lý hồ sơ và đối chiếu thực tế, không thể giải quyết chỉ bằng cách tăng tốc nhập liệu.
Giấy tờ cũ và sai lệch dữ liệu là nút thắt thật sự
Một trở ngại lớn là giấy chứng nhận cũ có thể chỉ ghi số chứng minh nhân dân chín chữ số hoặc thiếu thông tin cá nhân, khiến cơ quan xử lý phải xác minh lại với mã định danh. Chất lượng dữ liệu cũng chưa đồng đều giữa các địa phương; một số thửa đất của tổ chức còn thiếu mã định danh. Khối lượng hồ sơ lớn trong khi thời hạn gấp tạo thêm sức ép cho lực lượng thực hiện. Kế hoạch những tháng còn lại của năm 2026 là làm sạch hơn 15,2 triệu thửa đã có dữ liệu và tạo dữ liệu mới cho khoảng 3,4 triệu thửa; năm 2027 tập trung khảo sát, lập dữ liệu cho phần còn lại. Vì vậy, số hóa dữ liệu đất đai chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được kiểm chứng và liên kết đúng chủ thể, đúng thửa đất. Nếu không, tốc độ hoàn thành trên hệ thống có thể đi trước khả năng bảo vệ quyền lợi người dân.
Hà Nội cho thấy quy mô công việc và khả năng đẩy nhanh tiến độ: đến ngày 21-10-2026, lực lượng công an thành phố đã phối hợp xác minh 4.568.100 trong tổng số 4.804.093 hồ sơ cần xác minh, đạt 95,1%. Khi dữ liệu được kết nối qua iHanoi và VNeID, người dân có thể chủ động xem, kiểm tra thông tin thửa đất và báo sai sót để bảo vệ quyền lợi tài sản. Đó là bước tiến thiết thực, nhưng chỉ phát huy tác dụng nếu phản ánh của người dân được tiếp nhận và xử lý minh bạch, đúng hạn.
Phát hiện sai thì cần đính chính, không nên bỏ qua
Trong quá trình thu thập dữ liệu, nếu phát hiện giấy chứng nhận ghi nhầm số thửa hoặc diện tích giữa hai thửa liền kề, tổ công tác có trách nhiệm ghi nhận và tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền; việc sửa thông tin phải theo quy định hiện hành. Với sai sót về thửa đất hoặc tài sản gắn liền với đất so với hồ sơ kê khai đã được cơ quan đăng ký đất đai kiểm tra, xác nhận, việc đính chính sổ đỏ được thực hiện theo điểm b khoản 1 Điều 152 Luật Đất đai 2024. Trình tự, thủ tục được hướng dẫn tại Mục XIV, Nội dung C, Phần V Phụ lục I ban hành kèm Nghị định 151/2025/NĐ-CP. Người dân nên chủ động đối chiếu thông tin trên giấy chứng nhận với hồ sơ và dữ liệu hiển thị, đồng thời báo sai lệch kèm giấy tờ liên quan để cơ quan có căn cứ xem xét. Không nên coi việc đưa thông tin lên ứng dụng là bằng chứng rằng mọi sai sót đã được xử lý.
Khi dữ liệu được chuẩn hóa, các thủ tục như sang tên, cấp mới, thế chấp và giao dịch có thể giảm việc kê khai lại hoặc xuất trình giấy tờ cá nhân đã có trong hệ thống; dịch vụ công trực tuyến cũng có thể rút ngắn thời gian đi lại và tăng tính minh bạch. Nhưng thay giấy bằng dữ liệu không tự động xóa bỏ sai sót cũ. Lộ trình chỉ đáng tin khi cơ quan vừa hoàn thiện hồ sơ còn thiếu, vừa có cơ chế rõ ràng để người dân kiểm tra và yêu cầu sửa thông tin. Thành công của chứng nhận điện tử vì thế không nằm ở thời điểm giấy thôi được dùng, mà ở việc dữ liệu số có chính xác, cập nhật và đủ sức bảo vệ quyền sử dụng đất hay không.
