Quản trị rủi ro phải bắt đầu trước khi có sự cố
Quản lý rủi ro y tế là việc chủ động nhận diện, đánh giá và kiểm soát những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến chất lượng điều trị, an toàn người bệnh và việc chấp hành quy định tại cơ sở khám chữa bệnh. Cách tiếp cận này quan trọng hơn xử lý hậu quả, bởi một quyết định thiếu căn cứ hay một khâu kiểm tra bị bỏ qua có thể gây tổn hại cho người bệnh trước khi cơ sở kịp xác định trách nhiệm. Ngày 24/10, hội thảo về quản trị tuân thủ và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong lĩnh vực y tế được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, với sự phối hợp của iSEED, Trường Cán bộ Thanh tra – Thanh tra Chính phủ, Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia – Chi hội phía Nam. Tại đây, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Chương, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh mối liên hệ giữa chất lượng chuyên môn, quản trị, tuân thủ pháp luật và an toàn người bệnh.
Đó không phải là những nhiệm vụ tách rời. Tuân thủ pháp luật y tế chỉ có ý nghĩa thực tế khi được đưa vào quy trình chuyên môn và hoạt động kiểm soát hằng ngày. Nếu cơ sở chỉ kiểm tra giấy tờ để đối phó hoặc chờ thanh tra mới rà soát, rủi ro vẫn có thể nằm trong phân công công việc, hồ sơ điều trị hay quyết định cung cấp dịch vụ. Phòng ngừa cần bắt đầu trước khi quyết định được thực hiện, thay vì đợi sai phạm xảy ra rồi mới xem xét trách nhiệm.
Hệ thống càng đa dạng, điểm rủi ro càng nhiều
Quy mô và tính đa dạng của hệ thống y tế khiến yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp, trong khi cơ sở khám chữa bệnh phải đồng thời nâng chất lượng dịch vụ, phát triển kỹ thuật chuyên sâu, cải tiến phục vụ và thúc đẩy chuyển đổi số. Vì thế, rủi ro không chỉ bắt nguồn từ sai sót lâm sàng. Lỗ hổng trong phân công trách nhiệm, cập nhật quy định, lưu trữ hồ sơ hoặc kiểm soát nội bộ cũng có thể dẫn đến vi phạm và ảnh hưởng hoạt động chuyên môn. Những điểm tưởng như hành chính ấy có thể quyết định ai được phép hành nghề, ai chịu trách nhiệm cho một ca khám và liệu hồ sơ có phản ánh đúng việc chăm sóc đã diễn ra hay không.
Các cảnh báo được nêu tại hội thảo cho thấy những lỗi lặp lại không nhất thiết phức tạp: hành nghề không đúng điều kiện, hồ sơ chuyên môn thiếu, quảng cáo vượt phạm vi cho phép hoặc hồ sơ mua sắm được sửa từ lần trước mà không đối chiếu nhu cầu vật tư, thuốc hiện có. Cũng cần kiểm tra sự thống nhất giữa nhân sự thực tế, lịch khám và người ký bệnh án; người ghi hoặc ký hồ sơ không phải người trực tiếp khám chữa bệnh sẽ làm suy yếu cả chất lượng quản lý lẫn khả năng xác minh sự việc. Đây là lý do quản lý rủi ro y tế phải nhìn toàn bộ đường đi của dịch vụ, không chỉ tập trung vào phòng điều trị.
Trong năm 2025, Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh xử phạt các đơn vị vi phạm cung cấp dịch vụ y tế với tổng số tiền lên đến 20 tỷ đồng. Con số này cho thấy xử lý sau vi phạm là cần thiết, nhưng không thể thay thế việc phát hiện sớm. Với người bệnh, cấp phép sai điều kiện hoặc để người hành nghề làm vượt phạm vi được phép có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chuyên môn và an toàn sức khỏe, tính mạng.
Biến tuân thủ thành công việc của cả cơ sở
Một hệ thống phòng ngừa hiệu quả không thể giao riêng cho bộ phận pháp chế hay kiểm tra nội bộ. Hoạt động chuyên môn và quản lý cần phối hợp: lãnh đạo phân định trách nhiệm, bộ phận chuyên môn làm theo quy trình, còn các khâu kiểm soát xác nhận điều kiện hành nghề, hồ sơ và phạm vi dịch vụ trước khi triển khai. Cách tổ chức này giúp phát hiện khoảng trống khi còn có thể sửa, thay vì chỉ lập biên bản sau khi hậu quả đã xuất hiện. Tuân thủ vì thế không phải thủ tục bên lề mà là một phần năng lực điều hành của cơ sở y tế.
Việc rà soát cần diễn ra thường xuyên: cập nhật quy định, kiểm tra quy trình chuyên môn, xác định rõ người chịu trách nhiệm và theo dõi xem biện pháp phòng ngừa có được thực hiện trong thực tế hay không. Sau thanh tra hoặc kiểm tra, một văn bản xác nhận đã khắc phục chưa đủ nếu không đánh giá kết quả; nếu nguyên nhân gốc vẫn còn, sai sót có thể tái diễn. Hồ sơ, lịch làm việc và hoạt động cung cấp dịch vụ cũng cần được đối chiếu, thay vì xử lý từng vụ việc một cách rời rạc.
Khi xảy ra sự cố, ưu tiên đầu tiên vẫn là bảo vệ người bệnh, sau đó đánh giá nguyên nhân, xác định trách nhiệm theo quy định và đưa ra biện pháp ngăn tái diễn. Cơ sở cũng cần xử lý thông tin người bệnh và sự cố y khoa đúng thẩm quyền, có kiểm chứng, bởi việc chia sẻ sai cách có thể xâm phạm quyền riêng tư, gây tổn hại uy tín và làm giảm niềm tin cộng đồng. Phòng ngừa tốt không có nghĩa là phủ nhận sai sót, mà là nhận ra nguy cơ đủ sớm để giảm tổn hại và học từ sự cố.
An toàn người bệnh là phép thử của quản trị
Các cơ sở y tế cần xem an toàn người bệnh là kết quả chung của chuyên môn và quản lý, chứ không phải trách nhiệm riêng của một phòng ban. Khi quy trình rõ ràng, trách nhiệm được phân định và việc thực hiện được kiểm tra, tuân thủ pháp luật mới đi vào thực chất. Ngược lại, chỉ xử lý khi sai phạm lộ ra thường khiến cơ sở phải đối diện đồng thời với hậu quả chuyên môn, pháp lý, tài chính và uy tín.
Thông điệp cần được chuyển thành lịch rà soát cụ thể, cập nhật quy định liên tục, tự kiểm tra và đánh giá hiệu quả khắc phục sau mỗi phát hiện. Đó là cách quản lý rủi ro y tế bảo vệ người bệnh trước tiên, đồng thời giúp cơ sở hạn chế sai phạm lặp lại và hệ quả pháp lý. Phòng ngừa không phải một đợt vận động nhất thời: đó phải là cách vận hành thường ngày của mọi đơn vị khám chữa bệnh.
