Từ thiện chí hợp tác đến cơ hội phát triển
Hợp tác AI là việc các chính phủ, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu cùng phát triển, ứng dụng và quản trị trí tuệ nhân tạo để tạo ra lợi ích kinh tế, xã hội thiết thực. Tại Diễn đàn Doanh nghiệp và Đổi mới Pháp ngữ FrancoTech 2026 ở Phnom Penh ngày 15-11, trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao Pháp ngữ lần thứ 20, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết Việt Nam sẵn sàng hợp tác với các nước và đối tác Pháp ngữ về AI, công nghệ số, bán dẫn và chuyển đổi xanh. Đây là một thông điệp có ý nghĩa hơn lời mời gọi đầu tư: Việt Nam đang gắn công nghệ với các mắt xích bổ trợ nhau, từ nghiên cứu đến sản xuất và kỹ năng lao động. Cơ hội chỉ thành kết quả nếu các bên xác định được dự án cụ thể, chia sẻ tri thức và tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia.
Bối cảnh khiến lời kêu gọi này cấp thiết. Kinh tế toàn cầu đang biến đổi mạnh dưới tác động của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; dữ liệu lớn, AI và công nghệ mới đang làm thay đổi đời sống kinh tế - xã hội cũng như phương thức quản trị. Vì vậy, hợp tác quốc tế cần vượt khỏi các tuyên bố chung: giá trị của nó nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường, đưa công nghệ vào ứng dụng và mang lại lợi ích cụ thể cho người dân.
Quy mô FrancoTech cho thấy diễn đàn có thể làm điểm gặp gỡ cho những kết nối ấy: sự kiện quy tụ đại diện của hơn 90 chính phủ, có 200 gian trưng bày và thu hút 5.000 khách tham quan, nhà đầu tư cùng đại diện các tổ chức đổi mới sáng tạo. Những con số này không bảo đảm dự án sẽ hình thành, nhưng chúng cho thấy có một không gian đáng kể để Việt Nam tìm đối tác, đối chiếu năng lực và chuyển tiếp từ trao đổi sang hợp tác thực chất.

Đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng cần đi cùng nhau
Việt Nam hoan nghênh các dự án đầu tư sử dụng công nghệ tiên tiến, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, đồng thời đào tạo nhân lực. Cách đặt ba hướng này cạnh nhau là hợp lý: vốn và công nghệ có thể mở đầu dự án, nhưng năng lực nghiên cứu tại chỗ và đội ngũ đủ kỹ năng mới quyết định liệu tri thức có được tích lũy lâu dài hay không. Với các đối tác Pháp ngữ, cơ hội không chỉ là chuyển giao giải pháp sẵn có mà còn là cùng phát triển công nghệ, thử nghiệm ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Định hướng về nghiên cứu AI vì thế cần gắn với nhu cầu của doanh nghiệp và các vấn đề thực tế. Lãnh đạo Việt Nam kêu gọi tăng cường chia sẻ tri thức, hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống. Đây là điểm then chốt: nếu nghiên cứu dừng ở công bố hoặc dự án thí điểm, lợi ích khó lan rộng. Mô hình liên kết giữa Nhà nước, giới nghiên cứu và doanh nghiệp có thể giúp xác định bài toán, hỗ trợ thử nghiệm và tạo lối ra thị trường cho sản phẩm.
Bán dẫn và chuyển đổi xanh mở rộng thêm phạm vi hợp tác, nhưng cũng đòi hỏi lựa chọn ưu tiên thay vì dàn trải. Kết nối với các thế mạnh bổ sung của từng thành viên Pháp ngữ có thể giúp các dự án công nghệ tiến xa hơn một thỏa thuận đơn lẻ. Điều cần theo dõi là liệu những cam kết về đầu tư và nghiên cứu có được chuyển thành chương trình có đối tác, mục tiêu và cơ chế phối hợp rõ ràng hay không.
Đào tạo nhân lực và khuôn khổ cho hợp tác lâu dài
Đào tạo nhân lực là điều kiện để cơ hội công nghệ không chỉ tập trung ở một số doanh nghiệp hay nhóm chuyên gia. Định hướng được nêu nhấn mạnh người trẻ, phụ nữ và chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Khi kỹ năng được thiết kế sát với công việc, người lao động có thể thích ứng tốt hơn và tham gia sâu hơn vào kinh tế số. Hợp tác giữa trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức Pháp ngữ do đó nên hướng tới năng lực có thể sử dụng trong công việc, thay vì chỉ tăng số lượng khóa học.
Một thỏa thuận ghi nhớ giữa Viettel Cambodia (Metfone), Cơ quan Đại học Pháp ngữ và Bộ Giáo dục, Thanh niên và Thể thao Campuchia nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục đại học được nêu như bước đi thực tiễn theo mô hình phối hợp giữa Nhà nước, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp. Kinh nghiệm này gợi mở cách nối đào tạo với hạ tầng và nhu cầu sử dụng, dù hiệu quả lâu dài vẫn phụ thuộc vào triển khai và khả năng nhân rộng.
Để doanh nghiệp tham gia thuận lợi hơn, đề xuất tổ chức hội nghị cấp bộ trưởng Pháp ngữ về kinh tế số đáng được chú ý. Mục tiêu là phối hợp chính sách, xác định hướng hợp tác và xây dựng khuôn khổ pháp lý cho thương mại, đầu tư trong môi trường số. Cùng với đó, hợp tác AI cần có trách nhiệm, bao trùm và lấy con người làm trung tâm, qua đó hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, đáng tin cậy và thu hẹp khoảng cách số.
Cơ hội chỉ thành công khi có dự án cụ thể
Thông điệp tại FrancoTech đặt ra một hướng đi phù hợp: kết nối đầu tư công nghệ tiên tiến với nghiên cứu, chuyển giao và đào tạo, đồng thời mở rộng hợp tác sang bán dẫn và chuyển đổi xanh. Nhưng độ rộng của lĩnh vực cũng là thách thức. Nếu thiếu ưu tiên, tiêu chí đánh giá và đầu mối triển khai, hợp tác dễ dừng ở danh sách mong muốn. Hội nghị cấp bộ trưởng về kinh tế số có thể tạo nền tảng điều phối, song các kết quả cuối cùng phải được kiểm chứng qua dự án, năng lực nghiên cứu được hình thành và người lao động có thêm cơ hội tham gia kinh tế số.
Việt Nam có cơ hội dùng mạng lưới Pháp ngữ để mở rộng thị trường và kết nối các chủ thể vốn thường hoạt động riêng lẻ: nhà đầu tư, trường đại học, cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Điều đáng ưu tiên không phải là theo đuổi mọi công nghệ cùng lúc, mà là chọn những lĩnh vực có thế mạnh bổ sung, xây dựng quan hệ nghiên cứu lâu dài và bảo đảm đào tạo theo nhu cầu thực. Khi những điều kiện đó được đáp ứng, hợp tác AI mới có thể đem lại lợi ích vượt khỏi các thỏa thuận, đến với hoạt động sản xuất và đời sống.






