JCM là gì và vì sao Quy tắc mới là bước ngoặt?
Cơ chế tín chỉ chung JCM Việt Nam Nhật Bản là một khuôn khổ hợp tác giảm phát thải quốc tế, trong đó các dự án ứng dụng công nghệ carbon thấp được hỗ trợ tài chính, kiểm chứng lượng phát thải cắt giảm và chuyển đổi thành tín chỉ carbon khí hậu có thể chia sẻ giữa hai nước, qua đó đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của mỗi bên. Việc các thành viên Ủy ban hỗn hợp JCM chính thức thông qua Quy tắc thực hiện tại cuộc họp lần thứ 10 không chỉ là thủ tục kỹ thuật. Đây là bước ngoặt vì lần đầu tiên toàn bộ quy trình từ ý tưởng dự án, đăng ký, đến cấp và phân bổ tín chỉ carbon được chuẩn hóa, minh bạch và gắn chặt với pháp luật mỗi nước. Nói cách khác, JCM bước sang giai đoạn “có luật chơi rõ ràng”, tạo niềm tin cho nhà đầu tư lẫn cơ quan quản lý.
Quy tắc thực hiện JCM: Từ ý tưởng dự án đến tín chỉ carbon
Điểm mạnh nhất của Quy tắc thực hiện JCM là biến một khái niệm hợp tác khí hậu khá trừu tượng thành một quy trình cụ thể, có thể vận hành được. Quy tắc quy định rõ cách xây dựng và phê duyệt ý tưởng dự án, cách xem xét và phê duyệt đăng ký, cũng như cách cấp và phân bổ tín chỉ carbon giữa các bên tham gia. Nói thẳng, doanh nghiệp giờ đã có “sổ tay” để biết phải làm gì nếu muốn tham gia thị trường tín chỉ carbon khí hậu thông qua JCM. Việc cấp và chuyển giao tín chỉ phải tuân thủ pháp luật cả hai nước, trong đó phía Việt Nam áp dụng Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đây là lớp bảo đảm pháp lý quan trọng, tránh tình trạng tín chỉ bị nghi ngờ về tính hợp lệ hoặc bị chồng chéo với các cơ chế khác.
Thành quả 14 dự án và ý nghĩa với nhà đầu tư
Từ khi được thiết lập năm 2013, Cơ chế JCM đã có 14 dự án hoàn thành đăng ký và cấp hơn 35.000 tín chỉ carbon. Đây không phải con số khổng lồ, nhưng là bằng chứng rằng cơ chế này không dừng ở khẩu hiệu. Tín chỉ carbon từ các dự án được chia sẻ giữa các bên tham gia, góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của cả Việt Nam và Nhật Bản. Theo các cơ quan phụ trách, kết quả này cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa cơ quan nhà nước, tổ chức và doanh nghiệp hai nước, đồng thời mở ra dư địa mở rộng hoạt động JCM trong tương lai. Từ góc nhìn nhà đầu tư, việc Nhật Bản nhấn mạnh rằng quy tắc minh bạch sẽ khuyến khích hành động giảm phát thải mạnh mẽ hơn là một thông điệp đáng chú ý: ai đi sớm, chuẩn bị tốt dự án, sẽ có lợi thế trên thị trường tín chỉ carbon khí hậu.
Hợp tác biến đổi khí hậu Việt Nam – Nhật Bản bước vào giai đoạn mới
Quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy chuyển đổi xanh ngày càng đóng vai trò quan trọng. Việc hai nước thiết lập JCM nhằm tạo khuôn khổ hợp tác triển khai các dự án giảm phát thải khí nhà kính thông qua hỗ trợ tài chính, đầu tư và chuyển giao công nghệ carbon thấp không chỉ là hợp tác kỹ thuật, mà là một lựa chọn chiến lược. Bản ghi nhớ hợp tác về tăng trưởng carbon thấp được ký sửa đổi trong chuyến thăm cấp cao của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã đánh dấu bước tiến hoàn thiện khuôn khổ JCM phù hợp với Thỏa thuận Paris và pháp luật mới của hai nước. Cuộc họp lần thứ 10 của Ủy ban hỗn hợp JCM vì vậy không đơn thuần là một cuộc họp thường kỳ, mà là nơi cụ thể hóa nội dung hợp tác mới và bàn kế hoạch triển khai trong giai đoạn tiếp theo.
Từ quy tắc đến hành động: Việt Nam cần làm gì để tận dụng JCM?
Quy tắc JCM đã có, nhưng nếu doanh nghiệp không hiểu và không tham gia, cơ chế này sẽ khó phát huy hết tiềm năng. Cục Biến đổi khí hậu đã đề nghị các cơ quan đầu mối và Ban Thư ký hai bên phối hợp chặt chẽ, khẩn trương hoàn thiện Sổ tay hướng dẫn và rà soát hệ thống biểu mẫu chi tiết để hướng dẫn cụ thể các bước tham gia JCM giai đoạn mới cho doanh nghiệp. Đây là yêu cầu đúng và cấp thiết: muốn huy động tín chỉ carbon khí hậu, phải giảm chi phí giao dịch thông tin cho doanh nghiệp. Về phía Việt Nam, điều quan trọng không kém là bảo đảm mọi dự án JCM đều tuân thủ Nghị định 112/2026/NĐ-CP và phù hợp hướng dẫn Thỏa thuận Paris. Nếu làm tốt, JCM sẽ không chỉ là biểu tượng hợp tác biến đổi khí hậu, mà trở thành kênh huy động tài chính và công nghệ cho quá trình giảm phát thải quốc tế của Việt Nam.
