Xanh hóa phải tạo hiệu quả kinh doanh
Logistics xanh là cách tổ chức vận chuyển, lưu kho và luân chuyển hàng hóa nhằm giảm tiêu hao năng lượng, hạn chế phát thải, đồng thời duy trì hiệu quả chi phí và chất lượng dịch vụ. Đây không nên là một lớp hoạt động môi trường tách rời khỏi vận hành, mà phải trở thành cách doanh nghiệp làm việc hiệu quả hơn.
Ngày 27/10, tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu năm 2026, các chuyên gia và doanh nghiệp nhấn mạnh rằng hạ tầng, công nghệ và dữ liệu cần được kết nối để logistics xanh trở thành lợi thế cạnh tranh. Thời điểm này không phải ngẫu nhiên: thương mại và vận tải mở rộng, trong khi chi phí vận hành cùng biến động chuỗi cung ứng vẫn gây sức ép. Vì vậy, logistics xanh Việt Nam chỉ có ý nghĩa nếu đồng thời giúp tiết kiệm nhiên liệu, giảm thời gian chờ và nâng khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Doanh nghiệp nên đánh giá hiệu quả bằng cả chi phí logistics lẫn kết quả môi trường, thay vì xem số liệu phát thải như một báo cáo phụ.
Bắt đầu từ hành trình và xe chạy rỗng
Lộ trình xanh hóa thiết thực nhất thường bắt đầu bằng những quyết định vận hành, không phải một khoản đầu tư lớn. Tối ưu tuyến đường, ghép tải, giảm vận tải chạy rỗng, tiết kiệm năng lượng trong kho và dùng phần mềm quản lý vận chuyển có thể cùng lúc giảm nhiên liệu, phát thải và chi phí. Khi phương tiện đi ít quãng đường không tải hơn, doanh nghiệp sử dụng đội xe hiệu quả hơn; khi hàng được gom hợp lý, chuyến vận chuyển cũng tránh được những lượt chạy không cần thiết.
Đây là lợi ích dễ nhận thấy không chỉ với nhà vận tải mà còn với nhà sản xuất, nhà bán hàng và người nhận hàng: lịch giao ổn định hơn, ít thời gian chờ và ít phát sinh khâu lưu kho không cần thiết. Tuy nhiên, tiết kiệm nhiên liệu không thể chỉ dựa vào tài xế tự xoay xở. Doanh nghiệp cần dữ liệu đơn hàng, tải trọng, lịch giao và tình trạng phương tiện để phối hợp chuyến đi. Đo mức sử dụng kho bãi và tỷ lệ chuyến có hàng ở cả hai chiều cũng giúp xác định điểm lãng phí trước khi chọn giải pháp.
Điểm nghẽn lớn nằm ở sự thiếu kết nối
Một doanh nghiệp khó tối ưu toàn tuyến nếu vận tải, vùng sản xuất, kho bãi và cảng biển vận hành như những mắt xích rời rạc. Thực tế, kết nối giữa các phương thức vận tải và những đầu mối này còn hạn chế; nhân lực và mức độ ứng dụng công nghệ cũng cần được cải thiện. Hệ quả là hàng có thể chờ ở kho, xe đến cảng lệch lịch hoặc doanh nghiệp không có dữ liệu thống nhất để điều chỉnh tuyến. Từng đơn vị có thể tối ưu phần việc riêng, nhưng tổng thể chuỗi vẫn tốn thời gian và nhiên liệu.
Giải pháp vì thế phải vượt ra ngoài phạm vi một đội xe hay nhà kho: kết nối dữ liệu, chứng từ điện tử và điều phối đa phương thức có thể giảm thời gian chờ, chi phí lưu kho và vận chuyển không cần thiết. Với khu vực phía Nam, đề xuất tăng kết nối trung tâm sản xuất, kho bãi và vận tải thủy với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải cho thấy hạ tầng sau cảng và điểm gom hàng cũng quan trọng như bến cảng. Chuyển đổi số chỉ tạo giá trị khi các bên thống nhất cách chia sẻ và sử dụng dữ liệu.
Chuẩn chuỗi cung ứng biến xanh hóa thành yêu cầu thị trường
Sức ép đổi mới không chỉ đến từ mục tiêu môi trường. Chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng đòi hỏi minh bạch, truy xuất và khả năng chứng minh phát thải; xanh hóa, minh bạch hóa đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường và nguồn vốn. Một nhà máy có sản phẩm tốt vẫn có thể gặp khó nếu logistics thiếu đồng bộ hoặc không chứng minh được dữ liệu carbon. Vì thế, chuỗi cung ứng xanh không thể dừng ở một khâu sản xuất hay một chứng nhận, mà cần dữ liệu và quy trình nhất quán từ đầu vào đến giao hàng.
Doanh nghiệp nhỏ không nhất thiết chờ đủ nguồn lực để làm một cuộc cải tổ toàn diện. Có thể bắt đầu bằng việc đo nhiên liệu, quãng đường chạy rỗng và thời gian chờ; sau đó ưu tiên những thay đổi vừa giảm lãng phí vừa cải thiện khả năng báo cáo. Hướng đi được nêu tại diễn đàn còn gồm thí điểm hành lang logistics xanh có điều phối số kết nối khu vực sản xuất với Cái Mép - Thị Vải, cùng chuỗi lạnh nông sản Đồng bằng sông Cửu Long có giám sát số và truy xuất thông tin; kết quả cần được đo lường trước khi nhân rộng. Đây là cách biến tiêu chuẩn thành động lực nâng năng lực, thay vì gánh nặng tuân thủ.
Đổi mới từ những con số vận hành
Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng một câu hỏi cụ thể: khâu nào đang tiêu tốn nhiều nhiên liệu, thời gian và công suất nhất? Từ đó, lập đường cơ sở về quãng đường, chuyến rỗng, tỷ lệ lấp đầy kho và thời gian chờ; thử tối ưu tuyến, ghép tải hoặc phối hợp lịch giao với kho và cảng; rồi đo lại cả chi phí lẫn phát thải. Dữ liệu đủ tin cậy giúp lãnh đạo ưu tiên giải pháp có hiệu quả, đồng thời cung cấp bằng chứng cho đối tác về khả năng đáp ứng tiêu chuẩn.
Kết luận, logistics xanh không phải khoản chi để tô điểm hình ảnh, cũng không thể thành lợi thế nếu từng mắt xích tự làm riêng. Đó là kỷ luật vận hành dựa trên dữ liệu, kết nối và đo lường, trong đó giảm phát thải đi cùng giảm lãng phí. Doanh nghiệp Việt cần đổi mới từ những việc kiểm soát được ngay—hành trình, chuyến chạy rỗng và năng lượng kho—đồng thời phối hợp với đối tác để tháo gỡ đứt gãy kết nối. Làm được như vậy, đáp ứng chuẩn chuỗi cung ứng sẽ gắn với năng suất và sức cạnh tranh, thay vì chỉ là điều kiện phải vượt qua.
