BT: Nhà đầu tư xây dựng, thành phố thanh toán bằng đất
Hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT) là hình thức đối tác công tư, trong đó nhà đầu tư xây dựng công trình rồi chuyển giao cho Nhà nước, còn việc thanh toán có thể được thực hiện bằng quỹ đất theo quy định. Ngày 02/11, Sở Tài chính Hải Phòng công bố danh mục 7 dự án hạ tầng dự kiến triển khai theo PPP, áp dụng hợp đồng BT và thanh toán bằng đất. Tổng mức đầu tư sơ bộ là 46.778 tỷ đồng, tương đương gần 46.800 tỷ đồng. Đây là cách thành phố tìm thêm nguồn lực ngoài ngân sách để đẩy nhanh các công trình có tính kết nối; nhưng công bố danh mục mới chỉ mở đầu quá trình thu hút đầu tư, không đồng nghĩa dự án đã có nhà đầu tư hay điều kiện thanh toán đã được chốt. Vì vậy, câu hỏi đáng quan tâm không chỉ là ai sẽ xây, mà còn là đất đối ứng được xác định và giao theo nguyên tắc nào.
Danh mục nghiêng về giao thông, có cả chỉnh trang đô thị
Ba dự án lớn nhất cho thấy ưu tiên trước mắt là mở thêm các tuyến kết nối. Vành đai 2 có vốn dự kiến 17.547 tỷ đồng; đường cầu Rào 3 là 10.984 tỷ đồng; tuyến nối Quốc lộ 5 với Quốc lộ 10, từ cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đến cầu Khuể, là 6.500 tỷ đồng. Cầu Khuể mới dự kiến dài khoảng 787 m, vượt sông Văn Úc. Bốn dự án còn lại gồm đường dọc mương An Kim Hải, đường dọc mương Đông Bắc, trục đô thị 359C và công viên bờ Nam sông Cấm. Danh mục vì thế không chỉ bổ sung đường sá mà còn gắn giao thông với thoát nước, chỉnh trang và không gian công cộng. Với người dân, lợi ích kỳ vọng là hành trình thuận tiện hơn, kết nối giữa các khu vực tốt hơn; song lợi ích ấy chỉ thành hiện thực khi tiến độ, giải phóng mặt bằng và chất lượng công trình được bảo đảm.
Quỹ đất hơn 3.500 ha: cơ hội vốn đi cùng yêu cầu minh bạch
Thành phố dự kiến bố trí 24 khu đất đối ứng, tổng diện tích hơn 3.500 ha, để thanh toán cho nhà đầu tư. Giá trị các khu đất sau khi trừ chi phí giải phóng mặt bằng được công bố ở mức hơn 46.500 tỷ đồng. Quy mô này khiến cơ chế quỹ đất thanh toán trở thành phần cốt lõi của thương vụ, chứ không phải chi tiết phụ bên cạnh công trình. Nếu giá trị đất và giá trị công trình được xác định chặt chẽ, BT có thể giúp chuyển nguồn lực tư nhân thành hạ tầng mà thành phố cần. Ngược lại, định giá thiếu minh bạch, chậm bàn giao đất hoặc giải phóng mặt bằng kéo dài có thể làm tăng rủi ro và gây nghi ngờ về sự công bằng. Do đó, đánh giá đầu tư PPP Hải Phòng cần nhìn đồng thời vào chất lượng dự án lẫn cách quản lý tài sản đất công.
Từ danh mục đến triển khai: cần theo dõi điều gì?
Việc công khai danh mục nhằm cung cấp thông tin và thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư; trước đó, thành phố đã xác định các dự án ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2026–2030 trên nhiều lĩnh vực. Bước tiếp theo là hoàn thiện phương án đầu tư, xác định cụ thể quỹ đất thanh toán và tổ chức thực hiện theo trình tự, thủ tục áp dụng cho từng dự án. Đây là những điểm cần giám sát khi các dự án hạ tầng Hải Phòng chuyển từ kế hoạch sang lựa chọn nhà đầu tư: tiêu chí tuyển chọn, tổng mức đầu tư cuối cùng, tiến độ giải phóng mặt bằng, nguyên tắc định giá đất và cơ chế công khai đối chiếu giá trị công trình với giá trị đất. Hợp đồng BT Hải Phòng có thể mở thêm nguồn lực cho hạ tầng, nhưng chỉ đáng tin cậy nếu nghĩa vụ hai bên và cách thanh toán được công bố rõ. Kết luận: danh mục lớn tạo cơ hội, còn tính minh bạch sẽ quyết định thành công.
