Mang tiếng quê nhà đến sân chơi toàn quốc
Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ là tập thể nghệ sĩ Tây Ninh dùng nhạc cụ truyền thống và ngôn ngữ cải lương để kể những câu chuyện gắn với âm nhạc, lịch sử và đời sống Nam Bộ. Tại Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026, đoàn không chỉ dự thi mà còn đưa một sắc thái địa phương rõ nét đến sân khấu nghệ thuật chuyên nghiệp. Vòng đầu diễn ra tại Lâm Đồng từ ngày 24 đến 30-10; đoàn tranh tài ở cả hai nội dung hòa tấu và độc tấu. Lựa chọn này có ý nghĩa: âm nhạc Nam Bộ không cần rời khỏi cội nguồn để bước vào một không gian biểu diễn rộng hơn. Những giai điệu tài tử, cải lương vẫn có thể đối thoại với khán giả cả nước bằng chính âm sắc riêng của mình.
Hòa tấu giữ hồn cũ, mở thêm cách kể
Chương trình hòa tấu mở đầu bằng “Hoài Tình” của nhạc sĩ Bảy Nhiêu, tác phẩm tài tử – cải lương được phối bằng nhiều nhạc cụ truyền thống. Điểm nhấn tiếp nối là phần biến tấu “Tinh hoa giai điệu”, kết nối các điệu “Lạc Xuân Hoa”, “Xuân Phong”, “Long Hổ”, “Kiều Nương” với trích đoạn vọng cổ câu 5, câu 6. Đoàn còn trình bày biến tấu “Duyên Kỳ Ngộ” do nhạc sĩ Sơn Trần dàn dựng, mang tên “Hào khí sông Vàm”. Điều đáng chú ý không chỉ là kỹ thuật phối hợp, mà là cách những chất liệu quen thuộc được đặt trong một cấu trúc mới mà không đánh mất căn cốt. “Hồn thiêng sông Vàm”, biến tấu từ “Gặp gỡ định mệnh”, gợi hình ảnh dòng Vàm Cỏ gắn với ký ức và đời sống người miền Nam.
Độc tấu biến lịch sử thành tiếng đàn
Ở phần độc tấu, đoàn mang đến ba tiết mục với chủ đề và phong cách riêng. Nghệ sĩ Phan Lập Ngôn, nghệ danh Lập Ngôn, trình diễn đàn cò qua tác phẩm “Khúc tri âm”, lấy cảm hứng từ cuộc đời, khí tiết và lòng tận trung của Nguyễn Trãi. Tiết mục kết hợp “Ngũ đối ai” của Nguyễn Văn Thịnh – Giáo Thịnh với biến tấu “Phi Vân điệp khúc” của Nghệ sĩ Nhân dân Văn Giỏi, do Sơn Trần chỉnh biên. Tiếng đàn khi lắng sâu, khi hào sảng giúp câu chuyện về lòng yêu nước và nghĩa khí đi vào cảm xúc thay vì chỉ dừng ở lời giới thiệu. Chính lựa chọn ấy cho thấy nhạc cụ truyền thống không phải vật trưng bày của quá khứ: người nghệ sĩ có thể dùng âm thanh để làm lịch sử hiện diện trong trải nghiệm hôm nay.
Tiếp nối di sản bằng giao lưu và sáng tạo
Cuộc thi năm 2026 được tổ chức qua hai giai đoạn; riêng chặng tại Lâm Đồng quy tụ 16 đơn vị với gần 400 người tham gia. Trưởng đoàn, Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Ngọc Trinh, cho biết đoàn mang đến các tiết mục cải lương khí nhạc và độc tấu với mong muốn đưa “hơi thở, vị ngọt của miền Tây nói chung, vùng đất Tây Ninh với dòng Vàm Cỏ hiền hòa mà sôi động nói riêng” đến khán giả. Bà cũng thừa nhận đoàn không có nhiều thời gian tập luyện. Dẫu vậy, cuộc thi không chỉ là phép thử chuyên môn: đây còn là dịp để nghệ sĩ giao lưu, học hỏi, nâng kỹ năng và đổi mới cách dàn dựng. Theo tôi, sức sống của âm nhạc dân gian Việt Nam nằm ở sự tiếp nối có chọn lọc—giữ điệu thức, tinh thần địa phương, đồng thời để nghệ sĩ hôm nay tìm thêm cách kể cho công chúng mới.
