Chuyến thăm đặt trọng tâm vào việc biến kỳ vọng thành cam kết
Thương mại Canada–ASEAN là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa Canada với các nền kinh tế Đông Nam Á, được thúc đẩy bằng đàm phán hiệp định và kết nối doanh nghiệp. Chuyến công du châu Á của Thủ tướng Mark Carney, với điểm dừng tại Hội nghị Cấp cao ASEAN ở Manila, vì thế không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao: ông dự kiến thúc đẩy hoàn tất đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN–Canada (ACAFTA), đồng thời hướng tới kết thúc đàm phán FTA song phương với Philippines. Đây là hướng đi đáng chú ý khi Ottawa muốn mở thêm thị trường xuất khẩu và giảm rủi ro tập trung vào những đối tác truyền thống. Tuy nhiên, chuyến thăm chỉ tạo đà chính trị; giá trị thực tế sẽ phụ thuộc vào việc hai bên biến tiến độ đàm phán thành quy tắc dễ áp dụng cho doanh nghiệp.
Quy mô hiện hữu cho thấy cơ hội không còn ở mức thăm dò: thương mại hàng hóa hai chiều đạt 52,5 tỷ CAD năm 2025, tăng 23,9% so với năm trước, và ASEAN là đối tác thương mại hàng hóa lớn thứ tư của Canada. Dù vậy, con số lớn chưa đồng nghĩa doanh nghiệp nhỏ và người tiêu dùng cảm nhận lợi ích ngay. Nếu thủ tục, giấy phép và chứng nhận vẫn phức tạp, hàng hóa có thể khó tiếp cận thị trường dù mức độ quan tâm tăng.
Đa dạng hóa đã hiện rõ, nhưng hợp đồng mới là thước đo
Bất định trong quan hệ thương mại Canada–Mỹ đang thúc đẩy doanh nghiệp Canada tìm cơ hội bên ngoài các thị trường quen thuộc; ASEAN vì vậy vừa là điểm đến tăng trưởng, vừa là phương án mở rộng lựa chọn kinh doanh. Việc Canada tổ chức phái đoàn thương mại Canada tại Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Campuchia và Việt Nam cho thấy Ottawa muốn hiện diện rộng khắp, thay vì chỉ dựa vào một vài đầu mối. Tín hiệu từ doanh nghiệp cũng tích cực: theo khảo sát của Hội đồng Kinh doanh Canada–ASEAN, cứ năm doanh nghiệp tham gia thì có bốn dự định tăng thương mại và đầu tư với các nền kinh tế ASEAN. Nhưng sự lạc quan này chưa phải cam kết vốn. Chuyển các chuyến khảo sát thành hợp đồng đòi hỏi quan hệ địa phương, hiểu biết quy định và thời gian xây dựng lòng tin.
Việt Nam có vị trí nổi bật trong bức tranh đó: đây là một trong bốn nền kinh tế ASEAN cùng Canada tham gia CPTPP, đồng thời là đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN. Năng lượng và nông nghiệp–thực phẩm là những lĩnh vực có tính bổ trợ rõ rệt; công nghệ phục vụ phát triển bền vững cũng có thể mở thêm hướng hợp tác. Với người mua và nhà sản xuất, lợi ích thiết thực không chỉ là thêm lựa chọn hàng hóa mà còn có thể đến từ chuỗi cung ứng ổn định hơn. Dẫu vậy, đầu tư Canada–ASEAN sẽ chỉ tăng bền vững nếu doanh nghiệp xử lý được khác biệt về ngôn ngữ, tập quán và khung pháp lý.
FTA có thể mở cửa; các lĩnh vực cụ thể mới quyết định lợi ích
Chương trình hợp tác thương mại và đầu tư ASEAN–Canada giai đoạn 2026–2030 xác định nông nghiệp và thực phẩm, kinh tế số, hạ tầng và năng lượng là những hướng ưu tiên. Đây là lựa chọn thực tế vì các lĩnh vực ấy liên kết với nhau: tiêu chuẩn chung giúp nhà xuất khẩu thực phẩm hiểu yêu cầu thị trường, chứng từ số hóa có thể rút ngắn xử lý hồ sơ, còn vận tải và hạ tầng tác động trực tiếp đến thời gian và chi phí đưa hàng tới người mua. FTA nếu xử lý được rào cản phi thuế quan sẽ tạo nền tảng tốt hơn cho hợp tác kinh tế ASEAN, song không thể thay thế khâu thực thi. Chứng nhận, giấy phép và điều kiện pháp lý khác nhau vẫn có thể quyết định một doanh nghiệp có vào được thị trường hay không.
Bước tiếp theo cần theo dõi là thông tin hai bên công bố tại Manila về tiến độ đàm phán; nếu hoàn tất, việc ký kết, xác định thời điểm có hiệu lực và ban hành hướng dẫn thực thi sẽ là những mốc kế tiếp. Kỳ vọng mở rộng hợp tác là có cơ sở khi ASEAN đẩy mạnh kết nối thương mại và đầu tư, nhưng kết quả không nên được đo bằng tuyên bố hay số chuyến công tác. Thước đo thuyết phục hơn sẽ là quy định minh bạch hơn, thủ tục dễ dự đoán và dự án thực sự vận hành. Canada đã phát tín hiệu muốn đa dạng hóa; giờ đây, cả hai phía cần chứng minh rằng thị trường rộng mở cũng đồng nghĩa cơ hội tiếp cận công bằng và thiết thực.
