Từ vật nuôi, món hàng đến biểu tượng bảo tồn động vật hoang dã
Hiện tượng rùa núi vàng quý hiếm được người dân ở nhiều địa phương giao nộp tự nguyện cho cơ quan chức năng là một xu hướng mới, phản ánh sự chuyển biến nhận thức cộng đồng khi coi động vật hoang dã không còn là vật nuôi, món hàng hay vật phẩm phong thủy, mà là loài nguy cấp cần bảo vệ, chăm sóc đúng quy định pháp luật và đưa trở lại môi trường tự nhiên phù hợp để góp phần gìn giữ đa dạng sinh học và cân bằng hệ sinh thái. Những vụ việc liên tiếp tại Ea Ô, Phúc Thọ Lâm Hà và một phường ở Khánh Hòa cho thấy đây không phải là các trường hợp đơn lẻ, mà là dấu hiệu của một thay đổi sâu hơn trong văn hóa ứng xử với thiên nhiên. Người dân chủ động liên hệ Công an, Kiểm lâm thay vì giữ lại nuôi hoặc mang đi mua bán.
Ba câu chuyện, một điểm chung: rùa núi vàng quý hiếm được trả về rừng
Điểm đáng chú ý trong loạt vụ việc là sự đa dạng về hoàn cảnh và nhân vật, nhưng cùng hội tụ ở hành động giao nộp tự nguyện. Tại xã Ea Ô (Đắk Lắk), trong lúc làm rẫy cà phê, chị Huệ phát hiện một cá thể rùa và nhận thấy đây là động vật hoang dã cần được bảo vệ, nên chủ động liên hệ lực lượng chức năng để bàn giao, thay vì giữ lại nuôi hoặc mang đi mua bán. Ở xã Phúc Thọ Lâm Hà (Lâm Đồng), người dân phát hiện rùa núi vàng đi lạc vào nhà, đã liên hệ Công an xã để bàn giao, phối hợp xử lý theo quy định. Tại một phường thuộc Khánh Hòa, cháu Tô Gia Phú – học sinh lớp 6 – cùng bố mang cá thể rùa đã nuôi nhiều năm đến giao nộp sau khi đọc tài liệu tuyên truyền về bảo vệ động vật hoang dã và hiểu rõ ý nghĩa của bảo tồn thiên nhiên. Cá thể này được xác định là rùa núi vàng, tên khoa học Indotestudo elongata, nặng khoảng 1kg và là cá thể đực.
Nhận thức cộng đồng thay đổi nhờ tuyên truyền và chế tài pháp luật
Điểm chung của ba vụ giao nộp tự nguyện là người dân đều nhắc đến thông tin tuyên truyền về bảo tồn động vật hoang dã như một yếu tố khiến họ thay đổi hành vi. Tại Ea Ô, việc gia đình chị Huệ giao nộp được đánh giá là kết quả thiết thực của công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học trên địa bàn. Ở Phúc Thọ Lâm Hà, Công an xã đã phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật, vận động người dân không săn bắt, nuôi nhốt, vận chuyển, mua bán trái phép động vật hoang dã, đồng thời chủ động thông báo khi phát hiện trường hợp cần cứu hộ. Gia đình cháu Tô Gia Phú cho biết chính việc tìm hiểu tài liệu tuyên truyền đã giúp họ nhận thức rằng nuôi nhốt các loài này phải tuân thủ pháp luật và hiểu rõ hơn ý nghĩa bảo tồn thiên nhiên. Song song với tuyên truyền, việc nhấn mạnh chế tài – từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt tù có thể lên đến 15 năm đối với hành vi vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm – tạo ra khung răn đe rõ ràng, khiến việc giữ rùa núi vàng quý hiếm làm vật nuôi trở nên không còn "vô hại" trong mắt người dân.
Khi cơ quan chức năng trở thành đối tác của người dân trong bảo tồn
Những vụ giao nộp rùa núi vàng quý hiếm cũng cho thấy một chuyển biến quan trọng: người dân bắt đầu coi Công an và Kiểm lâm là đối tác đồng hành trong bảo tồn động vật hoang dã, chứ không phải lực lượng chỉ dùng để xử phạt. Sau khi tiếp nhận cá thể rùa tại Ea Ô, Công an xã đã phối hợp với Hạt Kiểm lâm khu vực Ea Kar và các đơn vị liên quan kiểm tra sức khỏe, hoàn tất thủ tục để thả rùa về môi trường tự nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô. Ở Phúc Thọ Lâm Hà, Công an xã phối hợp với đơn vị chuyên môn kiểm tra tình trạng sức khỏe, xác định cá thể đủ điều kiện trở về môi trường tự nhiên rồi tổ chức thả tại khu rừng có điều kiện sinh thái phù hợp. Tại Khánh Hòa, Công an phường và lực lượng Kiểm lâm tiếp nhận, chăm sóc, theo dõi sức khỏe và hoàn thiện điều kiện cần thiết trước khi đưa rùa về môi trường tự nhiên thích hợp. Khi người dân thấy rằng mỗi cuộc gọi báo tin không dẫn đến rắc rối, mà là một chuỗi hành động chuyên môn để cứu hộ và tái thả, họ có thêm động lực để giao nộp tự nguyện thay vì âm thầm giữ lại.
Từ rùa núi vàng đến văn hóa tôn trọng động vật hoang dã
Điều đáng nói là những câu chuyện rùa núi vàng quý hiếm được giao nộp tự nguyện không chỉ dừng ở việc cứu một vài cá thể, mà đang góp phần định hình lại chuẩn mực xã hội: sở hữu động vật nguy cấp không còn được xem là thú chơi hay tài sản, mà là hành vi tiềm ẩn vi phạm pháp luật và gây hại cho thiên nhiên. Khi Công an xã Ea Ô nhấn mạnh rằng mỗi hành động chủ động thông báo, tự nguyện giao nộp đều góp phần bảo vệ động vật hoang dã, gìn giữ đa dạng sinh học, đó là lời khẳng định rằng trách nhiệm bảo tồn không chỉ thuộc về cơ quan chức năng, mà là nghĩa vụ chung của cộng đồng. Khuyến cáo của Phúc Thọ Lâm Hà – không săn bắt, bẫy, nuôi nhốt, tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép động vật hoang dã; không tiếp tay cho hoạt động tiêu thụ có nguồn gốc trái pháp luật – đặt ra một chuẩn mực rõ ràng cho công dân. Từ những gia đình làm rẫy, hộ dân ở nông thôn đến học sinh lớp 6 ở đô thị, việc tự nguyện giao nộp rùa núi vàng cho thấy thế hệ mới đang lớn lên với một hệ giá trị khác: tôn trọng và bảo vệ động vật hoang dã là điều bình thường, còn giữ chúng làm vật nuôi là điều cần phải suy nghĩ lại. Nếu xu hướng này tiếp tục được nuôi dưỡng bằng tuyên truyền, giáo dục và các câu chuyện tích cực, rùa núi vàng có thể trở thành biểu tượng cho một bước ngoặt trong nhận thức cộng đồng về bảo tồn thiên nhiên.
