Từ trao đổi kinh nghiệm đến nghiên cứu chung
Hợp tác AI Việt Trung là nỗ lực phối hợp nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo bằng cách kết nối công nghệ, nhân lực và dữ liệu để tạo ra năng lực cùng giải pháp phục vụ nhu cầu thực tế. Tại hội thảo Việt Nam - Trung Quốc về nghiên cứu và ứng dụng AI do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức ở Quảng Ninh ngày 29/10/2026, ông Fan Bin, đại diện Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, đề xuất hai nước cùng nghiên cứu công nghệ tiên tiến và trở thành đối tác đổi mới sáng tạo. Hội thảo nằm trong Tuần lễ Số Quốc tế 2026, với mục tiêu đưa quan hệ hợp tác vượt khỏi việc chia sẻ kinh nghiệm, tiến tới nghiên cứu chung, phát triển nhân lực và triển khai ứng dụng thiết thực. Đây là hướng đi đáng chú ý: lời kêu gọi chỉ có giá trị khi biến thành nhóm nghiên cứu, sản phẩm và năng lực dùng được trong thực tế.
Ông Fan Bin nêu ba hướng hợp tác: đổi mới sáng tạo mở, thu hẹp khoảng cách về AI và phát triển công nghệ vì lợi ích con người. Trọng tâm không chỉ là công nghệ tiên tiến mà còn là hợp tác công nghiệp và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng giữa các ngành. Hai bên có thể mở rộng trao đổi trong sản xuất thông minh, kinh tế số, công nghệ lượng tử và bán dẫn. Tuy nhiên, danh mục rộng không tự bảo đảm kết quả. Giá trị của đề xuất sẽ phụ thuộc vào việc chọn bài toán cụ thể, xác định đối tác thực hiện và duy trì hợp tác đủ lâu để nghiên cứu có thể đi tới ứng dụng.
Mô hình tiếng Việt và mã nguồn mở là phép thử thực tế
Hai hướng được nêu bật là phát triển mô hình ngôn ngữ lớn và thúc đẩy AI mã nguồn mở. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông mong muốn phối hợp thử nghiệm, phát triển giải pháp AI, mô hình ngôn ngữ lớn và AI tác nhân; đồng thời hình thành các nhóm nghiên cứu về mô hình hiệu quả, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị AI. Đề xuất từ Quảng Tây đi thẳng vào một nhu cầu gần người dùng hơn: tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và xây dựng các kịch bản ứng dụng xuyên biên giới. Điều này quan trọng vì mô hình hữu ích không chỉ cần năng lực kỹ thuật; nó còn phải hiểu ngôn ngữ, ngữ cảnh và nhu cầu địa phương. Mã nguồn mở có thể mở rộng cơ hội thử nghiệm, nhưng cần đi cùng tiêu chuẩn, quản trị và cách đánh giá chất lượng.
Đối với người dùng, lời hứa thiết thực nhất là các sản phẩm AI có chi phí hợp lý, dễ sử dụng và hiệu quả, cùng những ứng dụng có thể phục vụ người dân hai nước. Nếu được triển khai tốt, mô hình tiếng Việt được tối ưu có thể làm cho công cụ AI hữu ích hơn trong các dịch vụ và tình huống giao tiếp xuyên biên giới. Nhưng lợi ích không đến chỉ nhờ chia sẻ mã hay công nghệ: cần kiểm tra độ chính xác, khả năng xử lý tiếng Việt và mức độ phù hợp của ứng dụng với từng lĩnh vực. Đây là lý do nghiên cứu chung cần gắn với thử nghiệm thực tế, thay vì dừng ở tuyên bố hợp tác.
Kết nối nguồn lực và biến đề xuất thành kế hoạch
Đề xuất hợp tác đặt kết nối nguồn lực vào trung tâm: công nghệ, nhân lực và dữ liệu. Phía Việt Nam cũng mong muốn tăng cường hợp tác về nghiên cứu, ứng dụng và phát triển AI, đồng thời nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học. Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông đề xuất trao đổi chuyên gia, đào tạo chuyên sâu và kết nối nhà khoa học, giảng viên, sinh viên với doanh nghiệp để đưa kết quả nghiên cứu vào giải quyết bài toán thực tiễn. Cách tiếp cận này có sức thuyết phục hơn việc chỉ tập trung vào mô hình: nhân lực giúp vận hành và cải tiến công nghệ, còn liên kết doanh nghiệp tạo đường đưa nghiên cứu tới người dùng.
Hạ tầng cũng là một phần của bài toán. Đại diện Quảng Tây đề xuất hợp tác về mạng cáp đất liền, cáp biển và tích hợp đường truyền với năng lực tính toán, dữ liệu. Khu vực này đang thúc đẩy xây dựng các trung tâm hợp tác ứng dụng AI Trung Quốc - ASEAN và Trung Quốc - Việt Nam, đồng thời phát triển mô hình AI chuyên ngành và đào tạo nhân lực; phía Quảng Tây cũng đề xuất đối thoại thường xuyên về dữ liệu, an ninh và quản trị AI. Đây là những bước tiếp theo đáng theo dõi, bởi hợp tác chỉ bền vững khi có đầu mối, quy tắc và kế hoạch thực hiện. Kết luận, nghiên cứu công nghệ AI, mô hình tiếng Việt và mã nguồn mở là những hướng có tiềm năng; thước đo cuối cùng vẫn là năng lực hai bên cùng xây dựng và lợi ích người dân nhận được.
