Nguồn nước gần trường, thay đổi thiết thực mỗi ngày
Nước sạch trường học là nguồn nước an toàn, sẵn có tại nơi học tập, giúp học sinh duy trì vệ sinh cá nhân và để giáo viên tổ chức sinh hoạt hằng ngày mà không phải lo chạy tìm nước. Với hai điểm trường làng Rỏih và Or thuộc Trường Tiểu học và THCS Ia Phí, đó là thay đổi thiết thực sau thời gian dài chật vật vì thiếu nước mùa hạn. Trước đây, nhà trường xin nước từ các hộ dân, hỗ trợ tiền điện để bơm nước hoặc cử giáo viên chở từng chuyến từ khu dân cư cách trường khoảng 3 km. Mỗi điểm trường cần khoảng 8-10 can loại 20 lít mỗi ngày, trong khi nhà vệ sinh cũ đã xuống cấp. Không nên xem đây là bất tiện nhỏ: khi nước thiếu, thời gian của giáo viên và điều kiện vệ sinh của trẻ đều bị ảnh hưởng.
Tháng 8-2026, Chùa Long Phước tại TP. Hồ Chí Minh cùng các nhà tài trợ hỗ trợ xây dựng công trình nước và vệ sinh tại hai điểm trường. Các công trình được đưa vào sử dụng từ giữa tháng 9-2026, giúp thầy trò vơi nỗi lo thiếu nước và có điều kiện giữ gìn vệ sinh tốt hơn.
Giếng khoan phục vụ học sinh và giáo viên
Công trình được thiết kế theo nhu cầu cụ thể của từng điểm trường, thay vì dừng ở một lời hứa hỗ trợ chung. Tại Rỏih, giếng khoan sâu khoảng 63 m và nhà vệ sinh mới có 6 phòng phục vụ 77 học sinh cùng 4 giáo viên. Ở Or, giếng sâu khoảng 100 m, phục vụ 47 học sinh và 4 giáo viên; nhà vệ sinh có 4 phòng. Mỗi nơi còn được trang bị một máy lọc nước để đáp ứng nhu cầu sử dụng hằng ngày. Những con số ấy quan trọng vì cho thấy nguồn nước được đưa đến đúng nơi trẻ học, đồng thời gắn với điều kiện vệ sinh cơ bản.
Hiệu quả hiện rõ trong các việc thường nhật: học sinh có thể rửa tay sau giờ chơi, còn giáo viên không phải dành đầu buổi hay cuối giờ để lo chở nước. Với một điểm trường vùng khó, khả năng chủ động nước không chỉ giúp ngày học vận hành thuận lợi hơn mà còn tạo cơ hội hình thành thói quen vệ sinh từ nhỏ. Công trình sẽ phát huy giá trị lâu dài nếu học sinh, phụ huynh và nhà trường cùng giữ gìn, sử dụng tiết kiệm.
Từ nguồn nước của trường đến sự sẻ chia với làng
Giá trị của giếng khoan không dừng sau cổng trường. Ở làng Or, người dân quanh khu vực có thể đến lấy nước phục vụ sinh hoạt; vào những tháng khô hạn, nguồn này còn giúp giảm áp lực thiếu nước cho các gia đình. Đây là cách một công trình học đường trở thành điểm tựa của cộng đồng, nhất là khi người dân và học sinh cùng phải chắt chiu nước. Tuy vậy, nguồn nước tại trường không thể thay thế một hệ thống cấp nước bền vững cho cả làng. Nhà trường cần duy trì hướng dẫn sử dụng tiết kiệm, còn cộng đồng cần cùng bảo vệ công trình để lợi ích không chỉ đến trong thời gian đầu.
Một dự án khác cho thấy bài toán nước sạch còn rộng hơn phạm vi trường học. Tại Lâm Đồng, dự án “Nước uống sạch cho cộng đồng” được triển khai ở năm xã chịu ảnh hưởng nặng của thiên tai: Sông Lũy, Lương Sơn, Bắc Bình, Hải Ninh và Phan Sơn. Khu vực thụ hưởng đối mặt với thiếu nước mùa hạn, còn mùa mưa có nguy cơ ngập lụt diện rộng; sau lũ, nguồn nước ô nhiễm cũng đe dọa sức khỏe người dân.
Nước sạch cần cả hỗ trợ khẩn cấp lẫn thói quen an toàn
Khi thiên tai làm gián đoạn nguồn cấp, có giếng khoan là chưa đủ: người dân còn cần biết cách xử lý và bảo quản nước. Dự án tại Lâm Đồng hỗ trợ các hộ bị ảnh hưởng sau mưa lũ bằng bột lọc nước, xô chứa nước, tập huấn và truyền thông về vệ sinh môi trường. Hoạt động ở trường học cũng hướng dẫn học sinh rửa tay bằng xà phòng, ăn uống hợp vệ sinh và sử dụng nước an toàn. Việc triển khai gặp trở ngại do thay đổi địa giới hành chính và tổ chức bộ máy, nhưng lực lượng địa phương vẫn đến từng hộ để phổ biến kiến thức.
Hai câu chuyện cùng nhắc rằng nước sạch không thể chỉ được xem là một hạng mục xây dựng. Giếng, nhà vệ sinh và máy lọc giúp Rỏih, Or có nguồn nước ổn định hơn; hỗ trợ xử lý nước sau lũ giúp cộng đồng ứng phó khi thiên tai làm ô nhiễm nguồn dùng. Muốn thành quả bền lâu, công trình cần được bảo dưỡng, nước cần được dùng tiết kiệm và kỹ năng vệ sinh phải trở thành nếp sống. Với học sinh ở những điểm trường vùng khó, đó là nền tảng thiết thực để việc học không bị những chuyến chở nước làm gián đoạn.
