Muốn pháp luật đến được với dân, trước hết phải chọn đúng cách
Tuyên truyền pháp luật là quá trình giúp người dân hiểu quy định, liên hệ với tình huống đời sống và biết cách thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình. Vì thế, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số văn bản được phổ biến: thông tin phải đến đúng người, bằng hình thức họ có thể tiếp nhận và sử dụng.
Xã Linh Hồ, tỉnh Tuyên Quang, cho thấy vì sao một công thức chung khó phù hợp với mọi địa bàn. Xã miền núi có địa hình phức tạp, hơn 22.000 người, trong đó 96% là đồng bào dân tộc thiểu số thuộc 13 dân tộc; khả năng tiếp cận thông tin và thiết bị số giữa các hộ cũng không đồng đều. Trở ngại ở đây không chỉ là nội dung luật khó, mà còn là khoảng cách, ngôn ngữ và điều kiện tiếp cận.
Bởi vậy, đổi mới tuyên truyền không đồng nghĩa với thay mọi cuộc họp bằng mạng xã hội. Cách làm đáng tin cậy hơn là kết hợp gặp gỡ trực tiếp với phát thanh, tài liệu ngắn và kênh số, đồng thời tập trung vào những điều người dân quan tâm như đất đai, môi trường, hôn nhân gia đình và chính sách mới. Đây là hướng gần dân, thay vì buộc người dân phải tự tìm đường đến với những văn bản khô khan.
Linh Hồ phối hợp giữa thôn bản, truyền thanh và công nghệ
Trong nửa đầu năm 2026, xã lồng ghép phổ biến pháp luật tại 36 cuộc họp thôn, hội nghị, với 3.182 lượt người dự; đồng thời phát 61 buổi truyền thanh, mỗi buổi 60 phút, thu hút khoảng 9.682 lượt người nghe. Những con số này cho thấy tuyên truyền trực tiếp và truyền thanh vẫn có vai trò rõ rệt ở địa bàn rộng, nơi không phải hộ nào cũng có thiết bị hoặc kết nối thuận lợi.
Công nghệ được dùng để hỗ trợ, không phải thay thế, các kênh quen thuộc. Cán bộ xã dùng AI tóm tắt văn bản thành tờ rơi gửi nhóm Zalo thôn, chuyển nội dung thành giọng nói để phát thanh; cách làm này vừa giảm áp lực thiếu người thu âm, vừa giúp bà con tiếp cận thông tin dễ hiểu hơn. Xã cũng vận động người dân sử dụng điện thoại thông minh để thanh toán trực tuyến và nộp hồ sơ dịch vụ công.
Đáng chú ý, từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, xã định hướng nội dung sát vấn đề thực tế và phối hợp với trưởng thôn, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể cùng người có uy tín. Đây là điểm cốt yếu: công nghệ có thể rút gọn và mở rộng thông tin, nhưng sự tin cậy tại cộng đồng mới giúp thông tin được lắng nghe. Thời gian tới, xã dự kiến tiếp tục tối ưu AI, Zalo, Fanpage và tăng xử lý hồ sơ tư pháp trên môi trường điện tử.
Ở Trung đoàn 20, học luật bằng trải nghiệm và biểu diễn
Trong tháng 10, Trung đoàn 20, Sư đoàn 330, Quân khu 9 tổ chức Hội thi “Tuổi trẻ với pháp luật” năm 2026, quy tụ năm đội từ ba trung đoàn và hai đơn vị kết nghĩa là Đoàn phường Tô Châu, Đoàn phường Hà Tiên, tỉnh An Giang. Là hội thi được chọn tổ chức làm điểm trong lực lượng vũ trang Quân khu 9, chương trình kết hợp thi kiến thức, hội chợ pháp luật, trò chơi tương tác và sân khấu hóa pháp luật.
Khác với cách truyền đạt một chiều, các hoạt động đặt đoàn viên, thanh niên vào vai người tìm hiểu, trình bày và xử lý tình huống. Phần sân khấu hóa về an toàn giao thông biến quy định thành câu chuyện dễ theo dõi; nội dung được phát trực tiếp, còn phần thi trực tuyến và ứng dụng công nghệ số mở thêm cách tham gia. Kết quả thiết thực không chỉ là củng cố kiến thức pháp luật, mà còn rèn kỹ năng tuyên truyền tại đơn vị.
Hội chợ pháp luật và trò chơi tương tác tạo không khí giao lưu, còn thi kiến thức giúp kiểm tra mức độ nắm bài. Sân khấu hóa làm nổi bật tình huống, cảm xúc và hậu quả của hành vi. Những hình thức này phù hợp với đối tượng trẻ, quen làm việc theo nhóm và sẵn sàng tham gia hoạt động có tính thi đua. Chúng không thay thế việc hướng dẫn chính thức, nhưng giúp kiến thức bớt xa lạ và dễ được nhắc lại sau hội thi.
Không có một khuôn mẫu cho mọi cộng đồng
Hai cách làm cùng hướng đến một mục tiêu nhưng xuất phát từ những điều kiện khác nhau. Ở Linh Hồ, địa hình miền núi, dân cư phân tán và mức độ tiếp cận số không đồng đều khiến việc phối hợp họp thôn, phát thanh, tài liệu ngắn và người có uy tín trở nên cần thiết. Ở Trung đoàn 20, đối tượng là cán bộ, đoàn viên, thanh niên trong môi trường tổ chức tập trung; hội thi, trò chơi và sân khấu hóa có thể huy động họ học bằng tương tác.
Vì thế, bài học không phải là địa phương nào cũng cần tổ chức hội chợ, hay đơn vị nào cũng phải dùng AI. Cần chọn phương tiện theo khả năng tiếp cận, nhóm người nghe và vấn đề pháp luật cần giải quyết; sau đó kiểm tra xem người tham gia có hiểu và vận dụng được hay không. Với Linh Hồ, xã còn triển khai các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật 9/11 và đánh giá chuẩn tiếp cận pháp luật năm 2026. Với hội thi của Trung đoàn 20, kinh nghiệm hay được kỳ vọng làm cơ sở nghiên cứu, nhân rộng phù hợp thực tiễn.
Kết luận, tuyên truyền pháp luật chỉ thật sự gần cộng đồng khi hình thức phục vụ người tiếp nhận, chứ không phải ngược lại. Từ tờ rơi và giọng đọc AI ở thôn bản đến hội chợ, trò chơi tương tác và sân khấu hóa trong quân đội, điểm chung đáng giữ là biến quy định thành điều dễ hiểu, dễ nhớ và có thể áp dụng.
