Hai protein giữ vai trò như một van thoát hiểm
DNAJB12 và DNAJB14 là hai protein nằm trên màng lưới nội chất, có thể kích hoạt cơ chế bảo vệ giúp tế bào ung thư chống chịu căng thẳng do hóa trị gây ra. Phát hiện này đáng chú ý vì kháng hóa trị không chỉ phụ thuộc vào thuốc tác động ra sao, mà còn vào cách tế bào đối phó với tổn thương. Nhóm nghiên cứu tại Đại học Ben-Gurion vùng Negev khảo sát hai protein trên các dòng tế bào người trong phòng thí nghiệm, bằng cách dùng thuốc và tạo những điều kiện gây căng thẳng sinh lý. Công trình, được bình duyệt và đăng trên một tạp chí khoa học, tập trung vào cơ chế phân tử có thể giúp giải thích vì sao một số tế bào sống sót qua điều trị. Đây là manh mối quan trọng, nhưng chưa phải bằng chứng rằng đã có cách mới để chữa ung thư.
Từ lưới nội chất đến tín hiệu ngăn tế bào tự hủy
Lưới nội chất thường đảm nhiệm việc sản xuất, xử lý protein và duy trì sự phân bố của chúng trong tế bào. Khi hóa trị tạo ra căng thẳng, DNAJB12 và DNAJB14 có thể khởi động một cơ chế được ví như mở van thoát hiểm: protein di chuyển từ lưới nội chất ra bào tương, phần môi trường lỏng bên trong tế bào. Tại đó, một số protein vốn có nhiệm vụ khác có thể chuyển sang vai trò bảo vệ, ức chế các enzyme tham gia vào quá trình tự hủy tế bào. Kết quả là tế bào ung thư có thêm cơ hội tiếp tục tồn tại dù đang chịu tác động của thuốc. Cách giải thích này cho thấy sự sống sót không nhất thiết là phản ứng thụ động trước tổn thương: tế bào có thể huy động một mạng lưới protein để trì hoãn cái chết theo chương trình, hay apoptosis.
Phá vỡ cơ chế bảo vệ: tiềm năng và giới hạn
Theo nhóm nghiên cứu, trạng thái của các liên kết hóa học trong hệ thống protein bảo vệ giúp tế bào cảm nhận mức độ căng thẳng. Khi các liên kết này bị phá vỡ, cơ chế bảo vệ mất ổn định và tế bào có thể bước vào apoptosis. Điều đó gợi ra một hướng nghiên cứu có sức thuyết phục: tác động đúng vào cơ chế bảo vệ có thể làm khối u nhạy hơn với điều trị ung thư, thay vì chỉ tập trung vào thuốc hóa trị. Tuy nhiên, kết quả hiện có mới mô tả cơ chế trong phòng thí nghiệm; chưa chứng minh một phương pháp can thiệp an toàn, hiệu quả trên bệnh nhân. Những bước tiếp theo cần trả lời liệu cơ chế này có thể bị điều chỉnh có chọn lọc hay không, việc can thiệp có làm tăng tác dụng phụ không, và liệu kết quả có lặp lại ở khối u trong cơ thể sống. Đây là các câu hỏi nghiên cứu, không phải lợi ích lâm sàng đã được xác nhận.
Ý nghĩa rộng hơn của phát hiện
Nghiên cứu ban đầu gắn với mối quan tâm về u nguyên bào thần kinh đệm, một dạng ung thư não ác tính và phức tạp; nhóm tác giả cho rằng phát hiện có thể tạo tiền đề cho nghiên cứu điều trị các khối u đặc. Đáng lưu ý, cơ chế chuyển đổi phân tử tương tự cũng được ghi nhận trong tế bào tim khi thiếu oxy. Việc kiểm soát quá trình ấy có thể mở thêm hướng khảo sát về cách hạn chế tổn thương mô tim sau nhồi máu cơ tim. Điều này đồng thời nhắc rằng protein ung thư và các cơ chế sinh tồn của tế bào không phải mục tiêu có thể can thiệp tùy tiện: cùng một quá trình có thể đảm nhiệm vai trò ở mô khác. Kết luận hợp lý nhất hiện nay là DNAJB12 và DNAJB14 đem lại một manh mối đáng theo đuổi về kháng hóa trị, nhưng cần nhiều nghiên cứu trước khi manh mối ấy trở thành lựa chọn điều trị cho bệnh nhân.
