167 hành vi vi phạm: tín hiệu về mức độ giám sát
Vi phạm an toàn thực phẩm là những hành vi trong sản xuất, kinh doanh hoặc bảo quản thực phẩm không đáp ứng quy định về điều kiện vệ sinh, nguồn gốc và an toàn đối với người sử dụng. Trong 10 tháng đầu năm 2026, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội xử lý 167 hành vi vi phạm; tiền phạt hành chính và khoản thu nộp ngân sách vượt 5,027 tỷ đồng, còn hàng hóa bị tịch thu, tiêu hủy hoặc buộc khắc phục hậu quả có trị giá gần 421 triệu đồng. Những con số này cho thấy hoạt động kiểm tra đã chạm tới nhiều mắt xích, từ cơ sở ăn uống đến sản xuất và lưu thông hàng hóa. Tuy vậy, số vụ bị xử lý không đồng nghĩa với toàn bộ quy mô vi phạm trên thị trường: đó là kết quả phát hiện trong phạm vi kiểm tra, chứ không phải phép đo đầy đủ mọi rủi ro người mua có thể gặp.
Riêng kỳ báo cáo từ ngày 16/9 đến 15/10, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội xử lý 20 hành vi, với tiền phạt và khoản thu nộp ngân sách hơn 666 triệu đồng. Việc con số trong một kỳ ngắn chiếm phần đáng kể trong kết quả tài chính lũy kế là lời nhắc rằng một số vụ có thể kéo theo mức xử lý lớn; không thể chỉ nhìn số lượng hành vi để đánh giá mức độ nghiêm trọng. Đọc đúng số liệu cũng có nghĩa là phân biệt tiền phạt với giá trị hàng hóa bị xử lý, hai khoản được báo cáo riêng.
Từ lỗi vệ sinh đến nguyên liệu nguy hiểm
Các lỗi được ghi nhận không chỉ là giấy tờ thiếu sót. Lực lượng chức năng phát hiện cơ sở ăn uống hoạt động khi không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, người trực tiếp chế biến không đeo khẩu trang, cùng các khu sản xuất hoặc kho có tường, trần, nền ẩm mốc, nứt vỡ và cống thoát nước không được che kín. Đây là những dấu hiệu có thể quan sát được, nhưng chúng tồn tại bên cạnh rủi ro khó nhận biết hơn như bảo quản nguyên liệu sai điều kiện, nguyên liệu không rõ xuất xứ, hàng quá hạn hay phụ gia không được phép. Vì vậy, kiểm tra thực phẩm Hà Nội cần bao quát cả điều kiện tại cơ sở lẫn hồ sơ và thành phần đầu vào; chỉ nhìn quầy bán sạch sẽ chưa đủ để kết luận sản phẩm an toàn.
Hai vụ việc minh họa vì sao giám sát không thể dừng ở lỗi hình thức. Ngày 22/9, lực lượng chức năng phát hiện 240 kg nhân bánh Trung thu không rõ nguồn gốc, xuất xứ và quá hạn tại một cơ sở ở phường Chương Mỹ; số hàng được tạm giữ để xác minh, xử lý theo quy định. Đến ngày 5/10, kiểm tra một cơ sở làm giò, chả tại xã Dân Hòa, lực lượng chức năng phát hiện 47,9 kg giò gà, 262,7 kg chả gà và 26,5 kg hàn the. Chủ hộ thừa nhận sử dụng hàn the để tạo độ dai, giòn và kéo dài thời gian bảo quản. Đây là rủi ro gắn trực tiếp với lựa chọn thực phẩm hằng ngày, không chỉ với hàng hóa theo mùa.
Con số có ý nghĩa khi nối với kiểm tra và phòng ngừa
Kết quả xử lý cho thấy quản lý thị trường Hà Nội đang kiểm tra nhiều dạng cơ sở và hành vi, đồng thời phối hợp với công an địa phương trong các vụ việc cụ thể. Nhưng hiệu quả giám sát không nên chỉ đo bằng số quyết định xử phạt an toàn thực phẩm hay số tiền thu nộp. Điều quan trọng hơn là vi phạm có được ngăn tái diễn, hàng không an toàn có bị loại khỏi lưu thông, và nguồn nguyên liệu có được truy xuất hay không. Các số liệu hiện có ghi nhận kết quả xử lý, nhưng không cho biết tổng số cơ sở đã kiểm tra hay tỷ lệ vi phạm trên toàn thị trường; bởi vậy, không nên suy diễn 167 hành vi là mức độ phổ biến chung của mọi điểm bán.
Nhu cầu thực phẩm dự báo tăng vào những tháng cuối năm, nhất là bánh kẹo, thực phẩm đông lạnh, đồ chế biến sẵn và hàng biếu tặng. Nguy cơ cũng không chỉ nằm ở sản phẩm thời vụ mà còn xuất hiện trong nhóm thực phẩm được chế biến, tiêu thụ thường xuyên. Chi cục cho biết sẽ tiếp tục chú trọng kiểm soát chất lượng, xuất xứ và điều kiện an toàn trong sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa. Đây là hướng đi cần thiết, song giám sát chỉ có sức nặng khi việc kiểm tra đều đặn và thông tin xử lý đủ rõ để người mua nhận diện rủi ro.
Người mua nên để ý điều gì?
Người tiêu dùng không thể thay cơ quan chức năng kiểm nghiệm thực phẩm, nhưng có thể giảm rủi ro bằng vài thói quen thiết thực: chọn nơi bán có thông tin cơ sở rõ ràng; xem nhãn, hạn sử dụng và hướng dẫn bảo quản; thận trọng với hàng không ghi được nguồn gốc hoặc có bao bì, tình trạng bảo quản bất thường. Với món chế biến tại chỗ, hãy quan sát vệ sinh khu vực làm đồ ăn và cách người chế biến xử lý thực phẩm. Những dấu hiệu này không bảo đảm tuyệt đối an toàn, nhưng giúp người mua tránh bỏ qua cảnh báo dễ thấy. Nếu nghi ngờ sản phẩm, không nên tiếp tục sử dụng và nên báo cho cơ quan chức năng địa phương để được tiếp nhận thông tin.
167 hành vi bị xử lý và hơn 5 tỷ đồng tiền phạt cùng khoản thu nộp là bằng chứng về hoạt động thực thi, nhưng chưa phải lý do để hạ cảnh giác. Các vụ việc về hàn the, hàng quá hạn và nguyên liệu không rõ nguồn gốc cho thấy rủi ro có thể nằm ngay trong sản phẩm quen thuộc. Kết luận cần nhớ: kiểm tra của lực lượng chức năng là tuyến bảo vệ cần thiết, còn lựa chọn có kiểm chứng và bảo quản đúng cách là phần người tiêu dùng có thể chủ động mỗi ngày.
