Cao tốc Hòa Bình Mộc Châu: Định nghĩa dự án và ý nghĩa vượt ra ngoài một tuyến đường
Cao tốc Hòa Bình Mộc Châu là dự án hạ tầng giao thông dài khoảng 85km, tổng vốn gần 15.000 tỷ đồng, kết nối khu vực Tây Bắc với đồng bằng Bắc Bộ, được thiết kế như một tuyến cao tốc chiến lược để rút ngắn thời gian di chuyển Hà Nội – Mộc Châu, giảm tải Quốc lộ 6 và mở rộng không gian phát triển kinh tế, du lịch cho Phú Thọ và Sơn La. Đến cuối tháng 9, đoạn Km19+000 – Km53+000 đạt giá trị thực hiện khoảng 2.319,9 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng 8.332 tỷ đồng, tương đương 27,84% tiến độ, với khối lượng đào nền vượt 1,31 triệu m³, đắp nền hơn 1,2 triệu m³. Các con số này cho thấy công trường đang chuyển động khá nhanh, nhưng câu hỏi lớn không nằm ở máy móc hay nhân lực, mà ở việc dự án có được chốt vốn để đi đến đích đúng chuẩn 4 làn hay không.
Cầu dây văng dài nhất Việt Nam: điểm nhấn kỹ thuật và thách thức đồng bộ tuyến
Cầu Hòa Sơn – cây cầu dây văng Việt Nam dài khoảng 1,2km bắc qua hồ Hòa Bình với nhịp chính 550m, trụ tháp cao 187m và kinh phí đầu tư riêng khoảng 3.000 tỷ đồng – được xem là cầu dây văng dài nhất nước. Đây không chỉ là biểu tượng kỹ thuật, mà còn là thước đo cách chúng ta đầu tư tài chính dự án công: đã chấp nhận công trình phức tạp bậc nhất, thì cả tuyến phải đạt chuẩn tương xứng. Toàn bộ 90/90 cọc khoan nhồi tại hai trụ tháp P8, P9 đã hoàn thành, bệ trụ tháp thi công xong và phần thân trụ đang được triển khai. Đi cùng cầu là 3 hầm xuyên núi, nhiều cầu có trụ cao trên 50m và khoảng 5,5km cầu cạn. Nếu cuối cùng vẫn giữ quy mô 2 làn, tuyến có nguy cơ trở thành “chiếc áo hẹp” khoác lên những hạ tầng kỹ thuật quá lớn, gây lãng phí tiềm năng kết nối và vận tải.
Tiến độ 27,84% và nút thắt tài chính: vì sao cần quyết 4 làn ngay bây giờ
Hiện đoạn Km19–Km53 đang đầu tư phân kỳ 2 làn xe, nền đường rộng 12m, tốc độ thiết kế 80km/h. Về mặt kỹ thuật, đây là lựa chọn an toàn để khởi công nhanh, nhưng lại vênh với chủ trương chung là xóa bỏ cao tốc 2 làn để bảo đảm an toàn và đồng bộ mạng lưới. Hệ quả là tiến độ xây dựng đường cao tốc bị treo ở các khâu thiết kế: nhiều nhà thầu đã thi công nền đường đến cao độ K98 nhưng hồ sơ thiết kế mặt đường chưa thể phê duyệt do phải tính toán lại kết cấu theo quy mô 4 làn. UBND tỉnh Phú Thọ đã nhiều lần kiến nghị nâng đoạn tuyến lên 4 làn và mới đây đề xuất bố trí khoảng 8.171 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho giai đoạn hoàn chỉnh. Nếu chậm quyết, chúng ta sẽ tự đặt mình vào thế phải đầu tư bổ sung, đào xới lại hầm, cầu, nền đường sau khi đã khai thác – một kịch bản tốn kém và gây xáo trộn giao thông.
Lộ trình 2022–2028 và bài học từ các dự án cao tốc khác
Đoạn Km19+000 – Km53+000 được triển khai trong giai đoạn 2022–2028. Thời gian không phải quá ngắn cho một dự án hạ tầng giao thông lớn, nhưng sẽ nhanh chóng trở nên chật hẹp nếu bài toán tài chính dự án công liên tục phải điều chỉnh. Đáng chú ý, Sơn La cũng kiến nghị bổ sung khoảng 9.400 tỷ đồng, trong đó khoảng 4.476 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, để đồng bộ 4 làn trên đoạn hơn 32km qua tỉnh. Điều này cho thấy nhu cầu thống nhất quy mô toàn tuyến không còn là mong muốn riêng lẻ. Và bài học không chỉ đến từ Hòa Bình – Mộc Châu: cao tốc Vinh – Thanh Thủy dài gần 60km, tổng mức đầu tư gần 24.000 tỷ đồng, đang được kỳ vọng mở ra không gian phát triển mới và tăng cường kết nối giao thương với Lào. Các dự án cao tốc thế hệ mới đều đặt mục tiêu kết nối logistics vùng, nên bất cứ quyết định phân kỳ nào hôm nay sẽ in dấu lên năng lực vận tải vài thập niên tới.
Kỳ vọng hoàn thành và tác động thực tế tới người đi đường, doanh nghiệp
Nếu được bố trí vốn và triển khai đồng bộ 4 làn, cao tốc Hòa Bình Mộc Châu có thể rút ngắn thời gian đi từ Hà Nội đến Mộc Châu từ hơn 4 giờ xuống còn khoảng 2 giờ, giảm áp lực đáng kể cho Quốc lộ 6 và nâng năng lực kết nối giữa Phú Thọ, Sơn La với các khu vực kinh tế, du lịch Tây Bắc. Đây không phải lợi ích trừu tượng: với chi phí logistics thấp hơn, doanh nghiệp dễ mở rộng vùng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ; người dân tiếp cận dịch vụ, việc làm nhanh hơn. Tương tự, cao tốc Vinh – Thanh Thủy đóng vai trò then chốt trong việc kết nối với Lào, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa và hành khách, tạo động lực phát triển kinh tế cho các địa phương dọc tuyến và mở ra cơ hội hợp tác xuyên biên giới. Kết luận rõ ràng: nếu đã coi cao tốc là trục động lực phát triển, thì quyết định về vốn và quy mô phải đi trước, thay vì để nhà thầu thi công trong trạng thái chờ đợi bản vẽ hoàn chỉnh.
