Tốc độ xử lý chưa đủ để giữ chân dòng vốn
Đầu tư nước ngoài chất lượng cao là dòng vốn gắn với công nghệ, năng lực sản xuất và tri thức quản trị, đồng thời tạo giá trị lâu dài cho nền kinh tế tiếp nhận. Vì vậy, thủ tục nhanh có thể mở cánh cửa, nhưng hệ sinh thái kinh doanh mới quyết định nhà đầu tư có mở rộng hiện diện hay không. Chiều 26/10, chương trình CEO 500 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 tại TP.HCM tập trung bàn cách kết nối FDI với công nghệ và dòng chảy tài chính toàn cầu. Cùng bên lề diễn đàn, nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Marc Knapper và đại diện NEX Vietnam LLC Mercier Pierre Gabriel Nicolas trao đổi về điều kiện thu hút vốn ngoại. Những ý kiến này gợi ra một thước đo đáng chú ý: thay vì chỉ đếm dự án được cấp phép, cần xem doanh nghiệp có thể tìm nhà cung ứng, nhân lực và thị trường để phát triển tại Việt Nam hay không.
Bối cảnh càng khiến câu hỏi ấy cấp thiết. TP.HCM cho biết không gian kinh tế, đô thị và kết nối được mở rộng sau sáp nhập, tạo thêm dư địa cho dự án quy mô lớn. Trong khi đó, chu kỳ công nghệ do AI thúc đẩy đang hỗ trợ xuất khẩu và đầu tư trong khu vực, nhưng sự tập trung của chuỗi cung ứng cũng đi kèm rủi ro. Cơ hội thu hút đầu tư vì thế có thật, song cạnh tranh không thể chỉ dựa vào ưu đãi hay cơ chế “luồng xanh”.
Chuỗi cung ứng trong nước phải trở thành lợi thế
Peter James Opdahl, Chủ tịch Ito Group Holdings, cho rằng Việt Nam cần chuỗi cung ứng sâu và rộng hơn, bên cạnh thủ tục đầu tư đặc biệt “luồng xanh”. Đây không phải yêu cầu phụ trợ: khi doanh nghiệp khó tìm nhà cung cấp đủ năng lực tại chỗ, lợi ích của việc đặt cơ sở sản xuất ở Việt Nam sẽ bị giới hạn. Một mạng lưới nội địa dày hơn giúp doanh nghiệp đầu tư kết nối với đối tác, mở rộng hoạt động và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất. Mục tiêu không nên dừng ở việc đưa nhà máy đến, mà phải tạo điều kiện để nhiều công đoạn và năng lực hỗ trợ hình thành quanh nhà máy.
Thị trường trong nước phát triển cũng là phần của bài toán. Opdahl nêu nhu cầu xây dựng thị trường nội địa và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tạo mạng lưới quốc tế để có thêm khách hàng, mở rộng kinh doanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất. Đây là phép thử cho chính sách thu hút đầu tư: doanh nghiệp Việt có được kết nối thực chất với tập đoàn ngoại, hay chỉ đứng ngoài một hệ sinh thái được xây dựng quanh vốn và công nghệ nhập vào? Tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia mạng lưới sản xuất, kinh doanh quốc tế là cách biến FDI thành năng lực lan tỏa, thay vì những cụm hoạt động tách biệt.
Ổn định, hạ tầng và nhân lực mới tạo niềm tin dài hạn
Thủ tục đầu tư thông thoáng vẫn quan trọng, nhưng phải đi cùng sự ổn định và minh bạch. Marc Knapper xác định ba điều kiện thu hút đầu tư chất lượng cao là chính sách ổn định, minh bạch; hạ tầng; và nguồn nhân lực. Với dự án kéo dài 20–30 năm, nhà đầu tư cần khung pháp lý nhất quán; họ cũng quan tâm đến hạ tầng đồng bộ, nguồn điện ổn định và lao động có chuyên môn phù hợp. Đây là những nền tảng khó thay thế bằng một quy trình cấp phép nhanh. Nếu định hướng thay đổi khó dự đoán hoặc hạ tầng không theo kịp, lợi thế xử lý hồ sơ sẽ khó chuyển thành quyết định đầu tư bền vững.
Cải cách thủ tục vì thế cần hướng đến tính minh bạch và khả năng dự liệu, chứ không chỉ rút ngắn thời gian. Knapper đề xuất đơn giản hóa quy trình, công khai định hướng phát triển và danh mục dự án, đồng thời tạo thuận lợi qua cơ chế một cửa. Khi doanh nghiệp biết rõ ưu tiên và đầu mối phối hợp, họ có cơ sở đánh giá dự án và chuẩn bị nguồn lực. Kết hợp cách làm đó với đầu tư vào hạ tầng và nhân lực sẽ giúp Việt Nam cạnh tranh bằng chất lượng môi trường kinh doanh, thay vì chỉ bằng lời hứa về tốc độ.
Đích đến là vốn tạo ra năng lực tại chỗ
Các ưu tiên chính sách và mong muốn của nhà đầu tư gặp nhau ở một điểm: dòng vốn chỉ có giá trị dài hạn khi tạo thêm năng lực trong nước. TP.HCM đặt mục tiêu thu hút đầu tư chất lượng cao vào các lĩnh vực như công nghệ, tài chính, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo, đồng thời mong muốn tiếp nhận cả tri thức, công nghệ, việc làm chất lượng và năng lực sản xuất mới. Thành phố cũng kỳ vọng các tập đoàn lớn góp phần chuyển giao công nghệ, phát triển nhân lực và kết nối doanh nghiệp Việt vào mạng lưới khu vực, toàn cầu.
Thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi cũng mở thêm cơ hội hiện diện cho các quỹ đầu tư quốc tế, theo Marc Knapper. Nhưng cơ hội tài chính không tự động tạo thành chuỗi cung ứng mạnh hay doanh nghiệp nội địa có khả năng vươn ra ngoài nước. Muốn thu hút đầu tư nước ngoài có chất lượng, Việt Nam cần ghép nối thủ tục rõ ràng với chính sách ổn định, hạ tầng đáng tin cậy, nhân lực phù hợp và thị trường đủ sức hấp thụ. “Luồng xanh” nên là khởi đầu của trải nghiệm tốt, không phải tiêu chí duy nhất để đánh giá thành công.
