Tuyến cáp mới, lựa chọn chiến lược mới
Cáp quang biển MViSTA là dự án kết nối internet xuyên quốc gia dài khoảng 2.500 km, nối Việt Nam với Malaysia, Singapore và Thái Lan, đồng thời được Mỹ hậu thuẫn. Thiết kế gồm 16 cặp sợi quang, hướng tới mô hình khai thác mở để nhiều nhóm khách hàng có thể tiếp cận và quản lý dung lượng linh hoạt hơn. Đây không chỉ là một tuyến truyền dẫn mới. Trong bối cảnh Việt Nam thường xuyên chịu gián đoạn do sự cố cáp biển, thêm một tuyến kết nối có thể giúp đa dạng hóa hạ tầng quốc tế; hiện Việt Nam có sáu tuyến và đặt mục tiêu nâng lên ít nhất 15 tuyến vào năm 2030. Dự án được phát triển bởi AsiaHub One tại Singapore, với các cổ đông đến từ Việt Nam, Nhật Bản và Malaysia. Cấu trúc đa quốc gia ấy cũng cho thấy cuộc đua xây dựng hạ tầng số Đông Nam Á ngày càng gắn với lựa chọn đối tác và công nghệ.
Loại nhà cung cấp Trung Quốc là tín hiệu địa chính trị
Các bên phát triển MViSTA đã loại nhà cung cấp Trung Quốc khỏi đấu thầu; hai ứng viên còn lại là NEC của Nhật Bản và Alcatel Submarine Networks của Pháp, dự kiến được chọn vào cuối tháng 10. Nhà sản xuất Mỹ SubCom cũng được mời nhưng rút lui vì các cam kết kinh doanh khác. Tuyến cáp còn được thiết kế để tránh những vùng biển rộng mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông. Những quyết định này khiến dự án trở thành một ví dụ cụ thể về cạnh tranh địa chính trị Mỹ Trung: tiêu chí an ninh và độ tin cậy đang định hình ai được tham gia vào hạ tầng thiết yếu. Theo thông tin được công bố, Washington gây sức ép để Hà Nội loại nhà cung cấp Trung Quốc trong các lĩnh vực cáp biển, viễn thông và trí tuệ nhân tạo. Dù vậy, Việt Nam vẫn tìm cách cân bằng giữa các cường quốc, nên lựa chọn này không đồng nghĩa khu vực đã ngả hẳn về một phía.
Cáp biển và tham vọng trung tâm dữ liệu AI
MViSTA được tính toán như một phần của hệ sinh thái dữ liệu, chứ không phải một tuyến cáp đứng riêng lẻ. Stavian đang nghiên cứu Stavian Digital Park tại TP.HCM, khu hạ tầng rộng dự kiến tới 300 ha, phục vụ điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu AI. Trong kế hoạch này, tuyến cáp cung cấp kết nối quốc tế, còn khu công nghệ hướng tới cung cấp mặt bằng, điện và hạ tầng kỹ thuật cho các tập đoàn công nghệ. USTDA tài trợ nghiên cứu khả thi, dự kiến hoàn tất vào tháng 3/2027; nghiên cứu cũng xem xét tác động của các hạn chế xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ đối với dự án. Sự kết hợp ấy làm rõ chiều sâu của cạnh tranh: quyền tiếp cận đường truyền, năng lực tính toán và công nghệ AI ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. Nếu các công nghệ cốt lõi được giới hạn theo tiêu chí đối tác, chủ quyền dữ liệu sẽ là vấn đề cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế.
Cơ hội kết nối đi kèm bài toán tự chủ
Nhà cung cấp cáp dự kiến được lựa chọn vào cuối tháng 10, còn MViSTA đặt mục tiêu đi vào hoạt động cuối năm 2028. Mốc thời gian ấy cho thấy dự án còn cách xa giai đoạn khai thác; hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào tiến độ triển khai, khả năng thu hút khách hàng và sự phối hợp giữa các điểm kết nối. Dẫu vậy, việc bổ sung một tuyến xuyên quốc gia có thể mở rộng lựa chọn hạ tầng cho Việt Nam và các nước lân cận. Nhưng đa dạng kết nối không tự động tạo ra tự chủ số nếu quyền kiểm soát công nghệ, dữ liệu và năng lực tính toán vẫn tập trung trong tay một nhóm nhỏ đối tác. Vì thế, MViSTA đáng chú ý không chỉ bởi cáp chạy qua đâu, mà còn bởi ai cung cấp công nghệ và hệ sinh thái nào sẽ hình thành quanh nó. Đây là phép thử cho cách Đông Nam Á cân bằng giữa an ninh, kết nối và quyền tự quyết.
