Mối nguy có thể nằm sẵn trong điện thoại
Midnight Mimosa là mã độc Android được cài thẳng vào firmware trước khi điện thoại đến tay người dùng, cho phép nó hoạt động với quyền hệ thống mà không cần người dùng đồng ý. Đây là lý do người mua không thể mặc định rằng điện thoại mới, chưa cài thêm ứng dụng, là an toàn. Chiến dịch đã ảnh hưởng đến hàng nghìn điện thoại giá rẻ tại hơn 150 quốc gia trong gần hai năm qua. Một số thiết bị được nêu tên là Doogee S200 X, Cubot KINGKONG X và các mẫu giả mạo sản phẩm Samsung, Apple. Mã độc có thể tự cài hoặc gỡ ứng dụng, cấp quyền nhạy cảm và chạy mã tải từ máy chủ điều khiển từ xa. Nó còn có thể gian lận quảng cáo hoặc biến điện thoại thành trung gian chuyển tiếp lưu lượng mạng. Vì vậy, đây không chỉ là chuyện quảng cáo phiền phức: quyền kiểm soát thiết bị và địa chỉ mạng của chủ máy cũng có thể bị lợi dụng.
Dấu hiệu cần kiểm tra ngay
Để phát hiện malware điện thoại, hãy chú ý các thay đổi khó giải thích thay vì chờ một cảnh báo rõ ràng. Pin tụt nhanh dù ít dùng, máy nóng lên khi ở trạng thái chờ, dữ liệu di động tăng bất thường, điện thoại tự khởi động lại hoặc chạy chậm đều là dấu hiệu đáng kiểm tra. Ứng dụng lạ tự xuất hiện, bị gỡ rồi cài lại, hoặc hoạt động nền không do bạn chủ động cũng đáng ngờ. Bitdefender phát hiện một ứng dụng hệ thống tên com.android.system.lite âm thầm cài và gỡ ứng dụng khác. Hệ thống này phân phối khoảng 32 ứng dụng ngụy trang thành công cụ thời tiết, quản lý tệp, khóa ứng dụng, nhận dạng ký tự và chỉnh sửa âm thanh. Một số biến thể còn có thể vô hiệu hóa Google Play Store trước khi cài ứng dụng rồi bật lại, khiến dấu vết khó nhận ra. Các triệu chứng không tự chứng minh máy đã nhiễm mã độc, nhưng là lý do đủ để kiểm tra kỹ danh sách ứng dụng và hoạt động bất thường.
Cách xử lý khi phát hiện ứng dụng đáng ngờ
Nếu nghi có ứng dụng độc hại, hãy bắt đầu bằng Chế độ An toàn: giữ nút nguồn, sau đó nhấn giữ lựa chọn “Tắt nguồn” cho đến khi điện thoại hiện lời nhắc khởi động ở chế độ này. Chế độ này vô hiệu hóa ứng dụng bên thứ ba, giúp bạn kiểm tra máy khi chúng không hoạt động. Tiếp theo, mở Cài đặt, vào Ứng dụng, tìm phần mềm lạ và chọn gỡ cài đặt. Nếu không thể gỡ, hãy kiểm tra quyền Quản trị viên thiết bị trong phần Bảo mật và quyền riêng tư, tắt quyền của ứng dụng khả nghi rồi thử lại. Có thể quét toàn bộ máy bằng ứng dụng bảo mật chính hãng từ nhà phát triển uy tín; tránh tải công cụ quét không rõ nguồn gốc. Tuy nhiên, mã độc nằm trong firmware có thể vượt quá khả năng xử lý bằng cách gỡ ứng dụng thông thường. Việc làm sạch firmware hoặc vô hiệu hóa thành phần qua Android Debug Bridge (ADB) cần kiến thức kỹ thuật.
Bảo vệ Android và biết giới hạn của việc tự xử lý
Để bảo vệ Android, đừng mở liên kết lạ trong tin nhắn hoặc email; hãy cài bản vá bảo mật mới nhất và bật Google Play Protect để giám sát ứng dụng. Những bước này giảm rủi ro trong sử dụng hằng ngày, nhưng không thể bảo đảm loại bỏ mã độc đã được nhúng vào phần mềm hệ thống. Một số người dùng cho biết nhà sản xuất đã phát hành firmware khắc phục, song nguyên nhân mã độc lọt vào thiết bị và bên chịu trách nhiệm vẫn chưa được làm rõ công khai. Hạ tầng điều khiển proxy vẫn tiếp nhận đăng ký thiết bị, nhưng các nhà nghiên cứu chưa xác nhận được liệu nó có đang chuyển tiếp lưu lượng thực tế hay không. Nếu máy thuộc mẫu đáng ngờ hoặc các ứng dụng lạ quay lại sau khi gỡ, đừng xem việc khôi phục hoạt động bình thường là bằng chứng đã sạch. Hãy liên hệ nhà sản xuất để hỏi về firmware chính thức; khi cần xử lý ở cấp hệ thống, tìm hỗ trợ kỹ thuật có chuyên môn.
