Cà Mau đặt cược vào điện tái tạo để trở thành trung tâm năng lượng mới
Điện tái tạo Cà Mau là chiến lược phát triển nguồn điện gió, năng lượng mặt trời và các dạng năng lượng sạch khác, gắn với hạ tầng điện lưới và logistics hiện đại, nhằm biến địa phương này thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu điện năng của khu vực trong dài hạn.
Theo Kế hoạch triển khai các dự án năng lượng giai đoạn 2026-2030 do Ủy ban Nhân dân tỉnh ban hành, Cà Mau đặt mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng và xuất khẩu điện của khu vực, đồng thời hỗ trợ nhà đầu tư tháo gỡ thủ tục để các dự án vận hành đúng tiến độ. Tại Hội nghị ngành Công Thương khu vực phía Nam lần thứ XII, tỉnh tiếp tục nhấn mạnh định hướng xây dựng trung tâm năng lượng tái tạo dựa trên tiềm năng điện gió, năng lượng mặt trời và hạ tầng logistics. Đây không chỉ là một kế hoạch kỹ thuật, mà là lựa chọn phát triển mới cho một vùng đất ven biển đang chịu áp lực biến đổi khí hậu và suy giảm biên lợi nhuận nông nghiệp.
Điểm đáng chú ý là Cà Mau không nói chung chung về năng lượng xanh, mà đưa ra lộ trình cụ thể: tăng thêm 300 MW điện gió trong năm 2026, song song với các dự án hạ tầng điện lưới 220 kV và chuẩn bị cho những bước nhảy công suất lớn hơn sau 2027. Việc định vị sớm trong cuộc đua điện tái tạo giúp tỉnh có cơ hội chiếm lợi thế trước khi thị trường điện gió Đông Nam Á trở nên chật chội, dù hiện tại khung cơ chế vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng.
300 MW điện gió và hai dự án 220 kV: bước đi đầu tiên nhưng mang tính quyết định
Trong năm 2026, Cà Mau đặt mục tiêu vận hành thêm 3 dự án và một phần dự án điện gió với tổng công suất 300 MW, gồm Nhà máy điện gió Cà Mau 1A, Cà Mau 1B, Tân Thuận giai đoạn 3 và một phần Nhà máy điện gió Bạc Liêu giai đoạn 3. Song song đó, tỉnh dự kiến đưa vào vận hành 2 dự án lưới điện 220 kV, tạo nền tảng hạ tầng điện lưới để hấp thụ và truyền tải nguồn điện tái tạo mới. Đây là bước đi mang tính “mở khóa” cho cả chuỗi dự án sau này, bởi không có đường dây và trạm biến áp, mọi tham vọng điện gió chỉ nằm trên giấy.
Kế hoạch còn tham vọng hơn khi tỉnh hỗ trợ khởi công 11 dự án điện gió với tổng công suất 744 MW, đồng thời hoàn tất thủ tục chủ trương đầu tư cho 22 dự án điện gió (1.393 MW) và 2 dự án năng lượng mặt trời (100 MW) trong năm 2026, làm cơ sở khởi công từ 2027. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Trong năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu vận hành tăng thêm 300 MW điện gió và đưa vào vận hành 2 dự án lưới điện 220 kV”. Điều này cho thấy Cà Mau đang chọn cách đi nhanh, đi dồn dập, thay vì thử nghiệm nhỏ giọt.
Về lộ trình tiếp theo, năm 2027 dự kiến tăng thêm 202 MW điện gió và đưa vào vận hành Trạm biến áp 220 kV Hòa Bình. Năm 2028, mục tiêu là 24 dự án điện gió với 1.490 MW cùng 2 dự án năng lượng mặt trời 100 MW. Đến 2029, tỉnh bổ sung thêm 317 MW điện gió và 40 MW điện rác, điện sinh khối, trước khi hoàn thiện 5 công trình đường dây, trạm 220 kV vào 2030. Đây là chuỗi tăng trưởng công suất liên tục, cho thấy Cà Mau muốn trở thành “cỗ máy phát điện” chứ không chỉ là một điểm thử nghiệm năng lượng xanh.
Tiềm năng điện gió, năng lượng mặt trời và tham vọng xuất khẩu điện năng
Sau khi hợp nhất với Bạc Liêu, Cà Mau có diện tích gần 7.942 km², dân số trên 2,6 triệu người, đường bờ biển khoảng 310 km và vùng biển rộng khoảng 120.000 km². Trên nền tảng không gian biển rộng lớn này, tiềm năng điện gió ngoài khơi được ước tính khoảng 20.000 MW, còn điện gió trên bờ, gần bờ và năng lượng mặt trời dao động 4.950–11.450 MW tùy phương án khai thác. Đây là con số đủ để biến tỉnh thành một trong những “thủ phủ” điện gió của khu vực nếu được khai thác bài bản.
Hiện khu vực Cà Mau – Bạc Liêu đã có 694,2 MW điện gió đang vận hành, và trong năm 2026 dự kiến có thêm 300 MW đi vào hoạt động. Trên cơ sở đó, tỉnh định hướng xây dựng hệ sinh thái gồm điện gió, năng lượng mặt trời, hệ thống lưu trữ năng lượng, lưới điện thông minh, hydrogen xanh, amoniac xanh và công nghiệp sản xuất thiết bị năng lượng. Mục tiêu không chỉ là tự cung tự cấp, mà là xuất khẩu điện năng ra ngoài địa bàn, thậm chí ra khỏi biên giới khi cơ chế cho phép, với yêu cầu hoàn thiện cơ chế đầu tư lưới truyền tải và xuất khẩu điện.
Đối với điện gió ngoài khơi, tỉnh đã báo cáo, đề xuất Bộ Công Thương phân bổ công suất trên cơ sở tiềm năng tổng hợp 11.500 MW và dự kiến đầu tư, vận hành khoảng 1.000 MW vào năm 2030. Đồng thời, Cà Mau tiếp tục khuyến khích điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, cũng như đề xuất bổ sung dự án mở rộng Nhà máy nhiệt điện Cà Mau 1 và 2 với công suất 1.500 MW vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh. Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh không cực đoan “xanh hóa” mà đang xây dựng một cấu trúc nguồn điện đa dạng, trong đó điện tái tạo giữ vai trò dẫn dắt nhưng vẫn có sự hỗ trợ của nguồn nhiệt điện khí.
Hạ tầng điện lưới, logistics và bài toán cạnh tranh trong khu vực
Cà Mau xác định rõ rằng phát triển nguồn điện phải đi cùng hạ tầng truyền tải và khả năng tiếp nhận công suất. Việc đầu tư các dự án lưới điện 220 kV, tiến tới 500 kV, cùng hệ thống trạm biến áp và công trình đấu nối, là điều kiện tiên quyết để biến tiềm năng thành sản lượng điện thực tế. Nếu không, điện gió và năng lượng mặt trời sẽ bị “kẹt” tại chỗ, gây lãng phí và làm nản lòng nhà đầu tư.
Điểm khác biệt của Cà Mau so với nhiều địa phương khác là cách gắn điện tái tạo với hạ tầng logistics và cảng biển. Hạ tầng cảng biển được xác định là một phần trong chuỗi phát triển năng lượng, trong đó cảng Hòn Khoai cùng hệ thống giao thông kết nối được kỳ vọng hỗ trợ vận chuyển thiết bị, cung ứng dịch vụ và phát triển logistics cho các dự án năng lượng ngoài khơi. Điều này giúp giảm chi phí xây dựng, vận hành, đồng thời mở ra cơ hội hình thành chuỗi dịch vụ khảo sát, vận hành, bảo dưỡng, cơ khí, kết cấu và dịch vụ hàng hải phục vụ ngành điện gió.
Tỉnh cũng kiến nghị hoàn thiện cơ chế phát triển điện gió ngoài khơi, cơ chế đầu tư lưới truyền tải và xuất khẩu điện, đồng thời bổ sung các dự án nguồn và lưới điện vào quy hoạch ngành quốc gia. Nếu các kiến nghị này được chấp thuận, Cà Mau có thể trở thành một trong những điểm xuất khẩu điện năng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện sạch của khu vực tăng nhanh. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ bền vững nếu tỉnh xử lý tốt rủi ro quá tải lưới điện, điều độ hệ thống và xây dựng được lưới điện thông minh có khả năng tích hợp lượng lớn điện tái tạo biến động.
Sinh kế người dân, môi trường và kết luận: Cà Mau có đang đi đúng hướng?
Một chiến lược điện tái tạo quy mô lớn chỉ bền vững nếu không đánh đổi sinh kế và môi trường. Kế hoạch của Cà Mau yêu cầu quá trình triển khai phải bảo vệ đất sản xuất nông nghiệp, đặc biệt vùng tôm–lúa, đê biển và rừng phòng hộ, hài hòa giữa phát triển năng lượng, bảo vệ môi trường và sinh kế cộng đồng. Tỉnh cũng đặt ra yêu cầu xây dựng giải pháp hỗ trợ chuyển đổi nghề cho người dân bị ảnh hưởng, cùng kế hoạch thu hồi, tái chế pin mặt trời và tuabin gió sau vòng đời sử dụng. Đây là những cam kết quan trọng, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa nếu được cụ thể hóa bằng cơ chế bồi thường, đào tạo và giám sát môi trường rõ ràng.
Ở góc độ chiến lược, Cà Mau đang đi đúng hướng khi không chỉ nói về điện gió Đông Nam Á như một khẩu hiệu, mà xây dựng lộ trình công suất, hạ tầng điện lưới, logistics và hệ sinh thái công nghiệp năng lượng tương đối đầy đủ. Điểm cần theo dõi là khả năng huy động vốn xanh, thu hút doanh nghiệp có năng lực công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực địa phương đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống điện tái tạo phức tạp. Nếu tỉnh giữ được kỷ luật thực hiện kế hoạch, đồng thời bảo vệ được rừng ngập mặn và vùng tôm–lúa, Cà Mau có cơ hội trở thành hình mẫu về chuyển đổi năng lượng gắn với thích ứng khí hậu cho cả vùng đồng bằng.
