Từ hồ sơ giấy đến chăm sóc sức khỏe trên môi trường số
Chuyển đổi số y tế là việc ứng dụng công nghệ để quản lý thông tin, tổ chức khám chữa bệnh và kết nối dữ liệu, nhằm giúp dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuận tiện, liên tục và an toàn hơn cho người dân. Ở TP.HCM, quá trình này không còn dừng ở kế hoạch: các bệnh viện đang số hóa hồ sơ, quy trình tiếp nhận và vận hành, trong bối cảnh thành phố phục vụ lượng lớn người bệnh từ các tỉnh phía Nam. Định hướng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong Nghị quyết 57-NQ/TW tiếp thêm cơ sở để ngành y tế chuyển từ quản lý truyền thống sang vận hành thông minh. Tuy nhiên, lợi ích chỉ đến khi công nghệ rút bớt phiền hà cho người bệnh, chứ không phải khi bệnh viện có thêm phần mềm nhưng dữ liệu vẫn nằm rời rạc.
Bệnh án điện tử là một bước chuyển có ý nghĩa thực tế: thông tin khám chữa bệnh được quản lý trên hệ thống số thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hồ sơ giấy. Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức được Bộ Y tế chọn thí điểm từ năm 2016; đến nay, 163 trong 164 bệnh viện tại thành phố đã triển khai, dù mức độ ứng dụng chưa đồng đều. Đây là độ phủ đáng kể, nhưng chưa đồng nghĩa mọi người bệnh đều được hưởng cùng một trải nghiệm. Mục tiêu nên là bệnh án có thể hỗ trợ bác sĩ và theo người bệnh qua các lần điều trị, không chỉ thay giấy bằng màn hình.
Lợi ích thấy ngay: bớt chờ đợi, bớt làm lại hồ sơ
Một hệ thống số tốt phải tạo khác biệt ngay tại quầy tiếp nhận. Tại Bệnh viện Lê Văn Thịnh, người bệnh có thể đăng ký qua ứng dụng, trang web hoặc kiosk, xác thực bằng căn cước gắn chip, VNeID, mã bảo hiểm y tế và nhận diện khuôn mặt. Với người cao tuổi, công nghệ chỉ hữu ích khi có nhân viên hướng dẫn và lựa chọn hỗ trợ phù hợp; nếu không, kiosk có thể biến thành một rào cản mới. Dù vậy, khi quy trình vận hành trơn tru, lợi ích là cụ thể: các giải pháp tại bệnh viện giúp rút ngắn thời gian chờ khám khoảng 25–40 phút so với trước.
Bệnh án điện tử còn giảm thời gian xử lý nội bộ, để nhân viên y tế bớt tập trung vào giấy tờ và có thêm thời gian trao đổi với người bệnh. Tại Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, thời gian hoàn thành một bệnh án giảm từ khoảng 90 phút với hồ sơ giấy xuống còn 30 phút trên hệ thống điện tử. Nhưng lợi ích lớn hơn xuất hiện khi dữ liệu y tế được chuẩn hóa và chia sẻ đúng quy định: bác sĩ có thể tham khảo lịch sử khám chữa bệnh, người dân bớt phải mang theo nhiều giấy tờ, còn việc theo dõi bệnh mạn tính và lịch tái khám có thêm nền tảng. Đây là hướng đi đáng theo đuổi, miễn là dữ liệu được cập nhật đủ và chính xác.
Kết nối chứng sinh, báo tử: giảm giấy tờ nhưng chưa tự động hóa thủ tục
Ngày 28/10/2026, UBND TP.HCM và Công an TP.HCM ra mắt mô hình thí điểm kết nối dữ liệu chứng sinh, báo tử từ bệnh viện vào kho dữ liệu dùng chung của thành phố. Bốn cơ sở tham gia là Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Hùng Vương và Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM. Ý nghĩa với gia đình khá dễ hiểu: thay vì tự mang thông tin do bệnh viện cấp đi kê khai và đối chiếu nhiều lần, cơ quan giải quyết thủ tục có thể khai thác dữ liệu đã được kết nối, qua đó giảm việc cung cấp giấy tờ trùng lặp. Đây là một cải tiến thiết thực vào những thời điểm gia đình có thể đang bận chăm trẻ sơ sinh hoặc lo việc hậu sự.
Dù vậy, kết nối dữ liệu không đồng nghĩa khai sinh hay khai tử được đăng ký tự động. Chứng sinh và báo tử là thông tin do cơ sở y tế cung cấp; đăng ký hộ tịch vẫn do cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Mô hình mới hỗ trợ trao đổi thông tin để thủ tục thuận tiện hơn, còn các bước cụ thể phụ thuộc vào cách triển khai và hướng dẫn chính thức. Hiện chưa có thông tin cụ thể về thời điểm áp dụng đầy đủ tại từng bệnh viện hoặc giấy tờ nào người dân được miễn xuất trình. Vì vậy, gia đình vẫn nên hỏi bệnh viện và cơ quan đăng ký hộ tịch, thay vì mặc định không cần làm thêm thủ tục.
Dữ liệu liên thông phải đi cùng bảo mật và trách nhiệm
Số hóa càng rộng, yêu cầu bảo vệ thông tin càng cao. Hồ sơ sức khỏe chứa dữ liệu riêng tư; kết nối giữa bệnh viện và cơ quan xử lý thủ tục chỉ tạo niềm tin khi có kiểm soát quyền truy cập, bảo mật và quy trình xử lý sai lệch rõ ràng. Ngành y tế cũng cần tiếp tục chuẩn hóa cách ghi nhận và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở, thay vì để mỗi bệnh viện vận hành một hệ thống khó trao đổi với nơi khác. Nếu thiếu những điều kiện đó, dữ liệu có thể không giúp bác sĩ ra quyết định tốt hơn, còn người dân phải lo lắng về việc thông tin cá nhân bị sử dụng ngoài mục đích cần thiết.
TP.HCM đã có nền tảng triển khai rộng, nhưng con số bệnh viện ứng dụng chưa thể thay thế cho thước đo quan trọng nhất: người dân có bớt chờ, bớt giấy tờ và được chăm sóc liền mạch hơn hay không. Thí điểm kết nối chứng sinh, báo tử là bước đi đáng hoan nghênh, song cần công bố rõ quy trình, phạm vi áp dụng và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu để người dân biết mình cần làm gì. Kết luận lại, chuyển đổi số y tế chỉ thành công khi công nghệ làm thủ tục nhẹ đi mà quyền riêng tư vẫn được giữ vững.
