An toàn phải đi trước việc duy trì tiết học
Ứng phó mưa lũ trong trường học là việc bảo vệ học sinh, giáo viên và cơ sở giáo dục trước ngập lụt, lũ quét, lũ ống, sạt lở, đồng thời quyết định tạm dừng hoạt động khi đường đến trường hoặc khuôn viên không an toàn. Trong thiên tai, cho nghỉ học không phải biện pháp đối phó qua loa mà là lựa chọn cần thiết khi rủi ro vượt quá khả năng kiểm soát tại chỗ.
Ngày 9/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi công điện tới các sở giáo dục tại tám tỉnh, thành miền Trung, yêu cầu rà soát phương án ứng phó, theo dõi thời tiết và giữ liên lạc với chính quyền, lực lượng phòng chống thiên tai. Các trường được giao căn cứ tình hình địa phương để quyết định cho học sinh nghỉ; hoạt động tập trung tại khu vực nguy hiểm không được tổ chức. Cách giao quyền này hợp lý: nguy cơ thay đổi theo từng tuyến đường, điểm trường và thời điểm, nên một quyết định cứng nhắc áp dụng đồng loạt có thể không bảo đảm an toàn.
Bên cạnh thông báo nghỉ học, yêu cầu di dời hồ sơ, thiết bị và tài sản tới nơi an toàn cho thấy ứng phó không thể chỉ dừng ở việc đóng cổng trường. Nhà trường cần duy trì trực ban, cập nhật thông tin và truyền đạt cảnh báo rõ ràng để phụ huynh biết khi nào không nên đưa trẻ đi học.
Thanh Hóa cho thấy rủi ro nằm cả trên đường đến lớp
Tại Thanh Hóa, mưa lớn làm ngập nhiều khu vực, khiến đường sá gián đoạn và nước tràn vào nhà dân. Sáng 9/11, một điểm trường thuộc Trường THCS Trung Chính bị ngập ngay đầu giờ; toàn trường có 2.119 học sinh, trong đó 34 em vắng học tại sáu điểm trường. Chi tiết này cho thấy việc đánh giá an toàn phải tính cả hành trình tới lớp, chứ không chỉ xem sân trường có ngập hay không.
Ở những nơi đường bị nước che khuất hoặc dòng chảy mạnh, cho học sinh nghỉ là lựa chọn thận trọng hơn việc cố duy trì lịch học. Bài học từ tình hình mưa lũ trường học tại Thanh Hóa là thông báo cần đến phụ huynh kịp thời, nhất là khi nguy cơ ngập còn có thể tăng theo diễn biến sông và mưa.
Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Thanh Hóa, lúc 6 giờ ngày 9/11, mực nước tại trạm Chuối là 2,40 m, thấp hơn báo động 2 khoảng 0,40 m; dự báo trong 12 giờ tiếp theo có thể chạm báo động 3. Khi nhiều tuyến đường bị chia cắt, một thông báo nghỉ học rõ ràng không chỉ giúp tránh tai nạn mà còn hạn chế việc phụ huynh và học sinh tự đi qua khu vực nguy hiểm.
Lào Cai: nghỉ học không thể thay thế việc sửa chữa trường lớp
Thiệt hại tại Lào Cai nhấn mạnh một vấn đề khác: khi nước rút, trường học vẫn có thể chưa sẵn sàng đón học sinh trở lại. Mưa lớn trong hai ngày 6 và 7/11 gây ngập, sạt lở tại nhiều xã; riêng xã Sín Chéng, đất đá tràn xuống phía sau Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Bản Mế, còn Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Nàn Sín bị ngập nước.
Đây không chỉ là câu chuyện vệ sinh lớp học sau ngập. Điểm sạt taluy đòi hỏi đánh giá nguy cơ tiếp diễn, còn hư hại cơ sở vật chất cần được kiểm tra trước khi học sinh quay lại. Sạt lở trường học vì thế đặt ra yêu cầu vừa khắc phục hậu quả vừa xác nhận khu vực an toàn, thay vì xem ngày nước rút là mặc nhiên có thể mở lớp.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai ước tính tổng thiệt hại do mưa lũ trên địa bàn hơn 2,8 tỷ đồng; con số này phản ánh thiệt hại chung, không phải riêng trường học. Với học sinh vùng lũ, điều quan trọng là trường được kiểm tra và lối đi được bảo đảm trước khi việc học trở lại. Các nguồn hiện có ghi nhận sự cố nhưng chưa nêu kế hoạch hay thời hạn sửa chữa cụ thể.
Đóng cửa đúng lúc, mở lại khi đã an toàn
Ba địa bàn cho thấy một phản ứng gồm hai phần: quyết định nghỉ học theo rủi ro thực tế và xử lý những hư hại khiến trường chưa thể hoạt động an toàn. Miền Trung được yêu cầu chủ động quyết định tại chỗ; Thanh Hóa cho thấy đường ngập có thể làm gián đoạn cả việc đến lớp; Lào Cai cho thấy sạt lở và nước tràn vào trường cần được đánh giá sau thiên tai.
Không nên lấy số buổi học được duy trì làm thước đo chính khi mưa lũ đe dọa tính mạng. Điều cần ưu tiên là cảnh báo dễ hiểu, phối hợp với chính quyền, bảo vệ thiết bị và kiểm tra trường trước khi đón học sinh trở lại. Nghỉ học có thể làm gián đoạn chương trình, nhưng đi học qua vùng ngập hoặc trở lại khu vực chưa xác nhận an toàn là rủi ro không đáng đánh đổi.
