Từ phủ sóng đến giá trị kinh tế
Mạng 5G là thế hệ kết nối di động có thể truyền dữ liệu nhanh, độ trễ thấp và kết nối nhiều thiết bị, tạo nền tảng cho các dịch vụ số và hoạt động sản xuất thông minh. Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7 diễn ra ngày 29/10/2026 tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam, do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì tổ chức. Đại diện cơ quan quản lý, bộ ngành ASEAN, đối tác phát triển và doanh nghiệp công nghệ cùng đánh giá tiến trình thương mại hóa, chia sẻ kinh nghiệm triển khai và bàn hướng chuyển sang thế hệ mạng tiếp theo. Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc xây thêm hạ tầng bằng mọi giá, mà ở yêu cầu biến kết nối thành năng suất, dịch vụ tốt hơn và cách làm ăn mới. Sau giai đoạn đầu tư mạng diện rộng, đây là phép thử quyết định xem 5G có tạo được lợi ích cụ thể cho nền kinh tế hay không.
Ứng dụng 5G phải giải quyết bài toán của doanh nghiệp
Ưu tiên của khu vực đang dịch chuyển từ độ phủ sang ứng dụng 5G trong các ngành có nhu cầu kết nối dữ liệu liên tục. Tại nhà máy, mạng có thể kết nối thị giác máy với trí tuệ nhân tạo để kiểm tra chất lượng, điều phối xe tự hành và giám sát thiết bị bằng cảm biến. Trong giao thông và đô thị, truyền hình ảnh độ phân giải cao có thể hỗ trợ điều hành linh hoạt; ở nông nghiệp, kết nối góp phần quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc. Logistics và y tế cũng nằm trong những lĩnh vực được xác định là trọng điểm. Điều đó đòi hỏi nhà mạng không dừng ở bán đường truyền mà phải cùng doanh nghiệp thiết kế giải pháp cho quy trình cụ thể. Nếu thiếu bước này, tốc độ cao sẽ chỉ là thông số kỹ thuật, chứ chưa thành lợi thế cạnh tranh.
Mức độ sẵn sàng trong mạng 5G ASEAN không đồng đều, nên chính sách một khuôn mẫu khó phù hợp mọi thị trường. Đại diện Hiệp hội Di động Thế giới, Jeanette Whyte, cho rằng khu vực cần những điều kiện chính sách để từng thị trường đầu tư và mở rộng theo nhu cầu của mình. Việt Nam đã phủ sóng trên 90% dân số với hơn 30.000 trạm phát sóng và hơn 22,4 triệu thuê bao; Thái Lan đạt 98% dân số, đồng thời phát triển bệnh viện thông minh và tự động hóa khu công nghiệp. Những con số này cho thấy hạ tầng đã tiến xa, nhưng bước kế tiếp cần chính sách phổ tần minh bạch, thủ tục triển khai hợp lý và hợp tác giữa nhà mạng với doanh nghiệp để biến khả năng kết nối thành ứng dụng có thể nhân rộng.
Niềm tin số là một phần của hiệu quả mạng
Một mạng nhanh nhưng khiến người dùng lo ngại về an toàn sẽ khó tạo ra giá trị bền vững. Khảo sát tại sáu thị trường ASEAN cho thấy 96% người dùng lo lắng về lừa đảo trực tuyến. Đây không phải vấn đề bên lề của kế hoạch 5G: người dân cần được bảo vệ khi dùng dịch vụ số, còn doanh nghiệp cần môi trường đáng tin cậy để chuyển các hoạt động lên mạng. Vì thế, cơ quan quản lý, nhà cung cấp viễn thông và ngân hàng cần phối hợp triển khai công cụ xác minh an toàn, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, chính sách phổ tần, chia sẻ hạ tầng và cấp phép trạm phát sóng cần tạo điều kiện cho đầu tư mà không xem nhẹ an ninh và niềm tin số. Thước đo thành công của 5G nên bao gồm cả trải nghiệm an toàn, chứ không chỉ tốc độ hay phạm vi phủ sóng.
Lộ trình 6G bắt đầu từ năng lực hôm nay
Hội nghị 5G cũng đặt câu hỏi về thế hệ mạng kế tiếp: chuẩn bị 6G từ đâu và vào thời điểm nào. Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh rằng khai thác 5G và chuẩn bị cho 6G không phải hai nhiệm vụ tách rời; hiệu quả 5G tạo nền tảng, còn chuẩn bị sớm mở ra cơ hội nâng cao năng lực công nghệ. Vì vậy, lộ trình 6G cần gắn với nghiên cứu công nghệ lõi, phát triển nhân lực chất lượng cao, thử nghiệm, quy hoạch phổ tần và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Nhật Bản cam kết phối hợp với Việt Nam và ASEAN về thử nghiệm 5G, tích hợp trí tuệ nhân tạo vào mạng vô tuyến và nghiên cứu 6G. Hướng đi này hợp lý hơn cuộc đua công bố sớm: những ứng dụng 5G đang giải quyết bài toán thực tế sẽ giúp khu vực tích lũy kinh nghiệm, nhân lực và năng lực tiêu chuẩn cần thiết cho bước chuyển tiếp.
Kết luận, ASEAN không nên coi 5G là đích đến chỉ được đo bằng số trạm phát sóng, cũng không nên xem 6G như một dự án tách biệt để theo đuổi bằng khẩu hiệu. Trọng tâm trước mắt là đưa mạng 5G vào nhà máy, logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế; song song, xây dựng môi trường số an toàn và chuẩn bị nghiên cứu, nhân lực, thử nghiệm cùng tiêu chuẩn cho 6G. Khi ứng dụng tạo được năng suất và lợi ích hữu hình, khu vực mới có nền tảng vững chắc để bước sang thế hệ mạng tiếp theo.
