Suy thận không chờ đến tuổi già
Bệnh thận mạn là tình trạng chức năng thận suy giảm kéo dài, thường tiến triển âm thầm và ít biểu hiện rõ ở giai đoạn đầu, nên người mắc có thể không biết bệnh cho đến khi tổn thương đã nặng. Suy thận không chỉ là vấn đề của người cao tuổi: một bệnh nhân mới 20 tuổi đã mắc suy thận giai đoạn cuối, còn tại Khoa Lọc máu Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Long, người chạy thận dưới 40 tuổi chiếm hơn 20% trong số hơn 400 bệnh nhân điều trị định kỳ. Những con số ấy đủ để bác bỏ suy nghĩ rằng người trẻ khỏe mạnh có thể trì hoãn việc quan tâm đến thận. Khi lọc máu trở thành lịch sinh hoạt bắt buộc, người bệnh có thể mất khả năng lao động và phải dựa vào gia đình. Phòng bệnh suy thận vì thế cần bắt đầu trước khi cơ thể phát tín hiệu rõ rệt.
Thói quen thường ngày có thể làm tăng nguy cơ
Các yếu tố nguy cơ thận không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới dạng bệnh lý dễ nhận biết; chúng có thể tích tụ từ lối sống kéo dài. Ăn mặn, dùng nhiều đường hoặc nước ngọt, ăn uống thất thường, ít vận động và chế độ ăn nhiều đạm có thể góp phần làm tăng gánh nặng chuyển hóa. Tự ý ngừng điều trị bệnh nền, lạm dụng thuốc giảm đau hoặc dùng thuốc và thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc cũng là những điều cần tránh. Thức khuya và sinh hoạt thiếu điều độ càng khiến việc chăm sóc sức khỏe dễ bị bỏ quên. Tăng huyết áp, đái tháo đường và acid uric máu cao cần được kiểm soát, bởi tổn thương thận có thể tăng theo thời gian nếu các bệnh này không được theo dõi và điều trị liên tục. Người trẻ nên xem những thói quen ấy là rủi ro có thể điều chỉnh, chứ không phải cái giá tất yếu của nhịp sống bận rộn.
- Hạn chế muối, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống nhiều đường; ăn uống hợp lý, duy trì cân nặng phù hợp.
- Tăng cường vận động, ngủ đủ, không hút thuốc và hạn chế rượu bia.
- Uống đủ nước; không tự dùng thuốc hay thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc.
- Nếu mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc tăng acid uric, tuân thủ điều trị và trao đổi với bác sĩ về việc theo dõi chức năng thận.
Tầm soát sớm vì triệu chứng không đủ để cảnh báo
Chờ đến khi thấy phù, mệt mỏi, chán ăn, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt, đục hoặc lẫn máu mới đi khám là cách ứng phó quá muộn. Những dấu hiệu này có thể không đặc hiệu, trong khi bệnh thận mạn thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu. Tầm soát suy thận cần dựa vào kiểm tra chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu và, khi phù hợp, siêu âm định kỳ. Các xét nghiệm creatinin máu và tỷ số albumin/creatinin nước tiểu có thể giúp phát hiện tổn thương sớm; một hướng dẫn được nêu trong nguồn khuyến nghị thực hiện mỗi năm một lần. Người khỏe mạnh nên khám sức khỏe tổng quát ít nhất mỗi năm một lần; người có bệnh nền, tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ đánh giá tần suất kiểm tra phù hợp. Tầm soát không thay thế chẩn đoán của bác sĩ, nhưng giúp tránh đặt cược sức khỏe vào việc chờ triệu chứng.
Phòng bệnh là hành động đều đặn, không phải một lần kiểm tra
Tỷ lệ hơn 20% bệnh nhân chạy thận dưới 40 tuổi tại một khoa lọc máu không đại diện cho toàn bộ dân số, nhưng là lời nhắc đáng lưu ý về nhu cầu nâng cao nhận thức và phát hiện bệnh sớm. Kiểm soát huyết áp, đường huyết, acid uric và các nguy cơ chuyển hóa cần đi cùng khám định kỳ; riêng người có bệnh nền nên duy trì điều trị, không tự ý ngưng thuốc và trao đổi với bác sĩ về xét nghiệm cần thiết. Nếu thấy phù, thay đổi lượng hoặc màu nước tiểu, tiểu đêm nhiều hay mệt mỏi kéo dài, hãy đi khám thay vì tự suy đoán nguyên nhân. Người trẻ không cần đợi đến lúc có triệu chứng nặng mới quan tâm đến sức khỏe thận. Kết luận rõ ràng: phòng bệnh suy thận bắt đầu bằng những lựa chọn sống có thể duy trì và việc tầm soát đúng lúc, đặc biệt với người có yếu tố nguy cơ.
