Phối hợp xuyên biên giới là yêu cầu cấp thiết
Tội phạm xuyên quốc gia là hoạt động phạm pháp vượt qua biên giới, thường dựa vào mạng lưới ở nhiều nước và khai thác công nghệ để né tránh điều tra, truy bắt. Vì vậy, một quốc gia khó có thể ứng phó hiệu quả nếu thiếu thông tin và phối hợp thực thi pháp luật với các nước liên quan. Đây là lý do hợp tác ASEAN cần chuyển từ thống nhất chủ trương sang hành động có thể kiểm chứng.
Từ ngày 19 đến 21/10/2026, Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia lần thứ 20 (AMMTC 20) cùng các cuộc họp liên quan diễn ra tại Makati, Philippines theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham gia của đại diện các nước ASEAN và đối tác. Tại phiên toàn thể, các đoàn đánh giá kết quả hợp tác, nhận diện thách thức mới và bàn cách phối hợp ứng phó. Trọng tâm không chỉ là ghi nhận những gì đã làm, mà còn là tổ chức hợp tác sao cho lực lượng chức năng có thể phối hợp kịp thời khi tội phạm hoạt động qua nhiều nước.
Việt Nam thúc đẩy cam kết thành cơ chế thực thi
Đoàn đại biểu cấp cao Bộ Công an Việt Nam do Thượng tướng Nguyễn Ngọc Lâm, Thứ trưởng Bộ Công an, dẫn đầu tham dự AMMTC 20 tại Philippines. Hội nghị do Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Chính quyền địa phương Philippines Juanito Victor C. Remulla Jr. chủ trì, với đại diện 11 nước ASEAN cùng Phó Tổng thư ký ASEAN. Sự hiện diện của đoàn Việt Nam là dịp để thúc đẩy hợp tác khu vực, nhưng giá trị của tham gia ngoại giao nằm ở những đề xuất được đưa vào thực tế.
Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Lâm kêu gọi các cơ quan thực thi pháp luật tăng cường điều phối chương trình chung và chuyển cam kết, sáng kiến khu vực thành cơ chế có lộ trình, tiêu chí đánh giá rõ ràng. Ông cũng nhấn mạnh phối hợp trong các đợt truy quét tội phạm xuyên biên giới, chuyên án chung, truy tìm nghi phạm và thu hồi tài sản bị đưa ra nước ngoài. Đây là hướng đi thiết thực: nếu thiếu đầu mối, quy trình và trách nhiệm cụ thể, tuyên bố hợp tác khó tạo khác biệt cho công tác phòng chống tội phạm.
Chia sẻ thông tin phải đi cùng hành động
Các mạng lưới tội phạm không bị giới hạn bởi biên giới và ngày càng tận dụng công nghệ, chuyển đổi số cùng tính mở của nền kinh tế để vận hành tinh vi hơn. Tại hội nghị, các ưu tiên gồm mua bán người, ma túy, tội phạm mạng, rửa tiền và buôn lậu vũ khí. Những mối đe dọa này tác động trực tiếp đến an toàn của người dân, từ nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến đến việc trở thành nạn nhân của mua bán người. Phối hợp giữa các nước vì thế không phải việc xa rời đời sống thường nhật, mà là một phần của bảo vệ cộng đồng.
Việc AMMTC 20 thông qua Báo cáo khu vực ASEAN lần thứ nhất về mua bán người (TIP) là bước tiến đáng chú ý: báo cáo do ASEAN xây dựng trên cơ sở đồng thuận, giúp các nước tăng chia sẻ thông tin và định hình cách tiếp cận chung. Tuy nhiên, thông tin chỉ có ích khi được chuyển thành hành động phối hợp đúng lúc, đúng thẩm quyền. Cùng với chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật, các nước cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, trong đó có thủ tục phê chuẩn Hiệp định ASEAN về dẫn độ được ký tại Philippines vào tháng 11/2025.
Kết quả cần được đo bằng triển khai thực tế
Hội nghị ghi nhận các cơ chế chuyên ngành và thông qua những tuyên bố chung, đồng thời thống nhất các văn kiện để trình lãnh đạo cấp cao ASEAN xem xét tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, dự kiến diễn ra từ ngày 16 đến 18/11/2026 tại Philippines. Singapore sẽ đảm nhiệm cương vị Chủ tịch AMMTC trong năm 2027. Những mốc tiếp theo tạo cơ hội duy trì đà hợp tác, nhưng cũng đặt ra phép thử: các ưu tiên có được chuyển thành quy trình phối hợp, đào tạo và đánh giá kết quả hay không.
Kết luận, AMMTC 20 xác lập đúng trọng tâm: chia sẻ thông tin, phối hợp thực thi pháp luật và củng cố cơ sở pháp lý. Để hợp tác ASEAN đem lại lợi ích rõ rệt, các nước cần biến đồng thuận thành hành động chung có trách nhiệm và thời hạn cụ thể. Khi đó, phòng chống tội phạm không chỉ là cam kết giữa các chính phủ mà còn góp phần thiết thực vào an ninh, bình yên của người dân trong toàn khu vực.
