Làn sóng siết chặt bảo vệ trẻ em trên mạng xã hội
Các nền tảng mạng xã hội đang đồng loạt bổ sung công cụ kiểm soát phụ huynh ứng dụng, siết chặt quyền riêng tư và thay đổi cách vận hành tài khoản trẻ em, dưới áp lực ngày càng tăng từ các cơ quan quản lý và lo ngại về an toàn cho trẻ trên môi trường số.
Meta vừa công bố loạt công cụ mới cho Threads, cho phép phụ huynh kiểm soát tài khoản con mình chặt chẽ hơn, từ thời lượng sử dụng đến quyền riêng tư nội dung. Ở chiều ngược lại, TikTok lại bị Liên minh châu Âu cáo buộc vi phạm quy định nội dung trực tuyến vì để tài khoản trẻ em dễ bị săn đón và bắt nạt. Đồng thời, một dự thảo nghị định mới đang được lấy ý kiến có thể buộc tài khoản mạng xã hội của người dưới 16 tuổi phải do cha mẹ hoặc người giám hộ đăng ký và quản lý. Bức tranh chung rất rõ: các công ty công nghệ không còn được tự đặt luật chơi, và phụ huynh cũng không thể coi mạng xã hội là “chuyện của tụi nhỏ” nữa.
Meta với Threads: kiểm soát phụ huynh ứng dụng là bước tiến, không phải chiếc khiên tuyệt đối
Việc Meta bổ sung bộ công cụ kiểm soát phụ huynh cho Threads là tín hiệu tích cực, nhưng nếu coi đó là giải pháp trọn vẹn thì phụ huynh đang tự trấn an hơn là bảo vệ con.
Trong Family Center, phụ huynh có thể bật chế độ “Supervision” để xem con dành bao nhiêu thời gian mỗi ngày trên Threads, kể cả mức trung bình theo tuần. Họ đặt được giới hạn thời gian, chặn quyền truy cập trong giờ học hoặc ban đêm nhờ chế độ “ngủ”, và quan trọng hơn, xem và chỉnh được cài đặt quyền tag, quyền riêng tư và ưu tiên nội dung của con. Các tính năng này biến kiểm soát phụ huynh ứng dụng thành công cụ cụ thể, không còn là khẩu hiệu chung chung. Tuy nhiên, công cụ chỉ mới được triển khai tại Mỹ và chưa rõ thời điểm xuất hiện ở các thị trường khác. Điều đó nhắc chúng ta rằng phụ huynh không thể phụ thuộc hoàn toàn vào tính năng mới; đối thoại và dạy con dùng mạng xã hội an toàn vẫn là phần việc không ứng dụng nào làm hộ.
TikTok bị EU “tuýt còi”: cảnh báo cho mọi nền tảng về tài khoản trẻ em an toàn
Khi TikTok liên tiếp đối mặt cáo buộc từ châu Âu, vấn đề không chỉ là vi phạm pháp lý mà là lời nhắc thẳng thắn: thiết kế sản phẩm thiếu nghĩ đến trẻ em sẽ phải trả giá.
TikTok bị cáo buộc không đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn của Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số khi cho phép trẻ tự đặt tài khoản ở chế độ công khai, khiến nội dung mở cho mọi người xem và tăng nguy cơ bắt nạt hay bị kẻ xấu liên hệ. Ủy ban châu Âu yêu cầu nền tảng phải điều chỉnh cài đặt mặc định để nội dung của tài khoản trẻ chỉ hiển thị với những người dùng mà trẻ đã chấp nhận. Đây đã là cáo buộc thứ tư nhắm vào TikTok trong hai năm, cho thấy mô hình “ưu tiên tăng trưởng, xử lý an toàn sau” không còn được chấp nhận. TikTok tuyên bố sẽ xem xét cáo buộc và hợp tác với cơ quan quản lý, nhưng phụ huynh không nên đợi kết luận điều tra mới bắt đầu hỏi xem con mình đang cài đặt tài khoản ra sao.
Dự thảo mới: từ quyền được chơi sang quyền được bảo vệ
Dự thảo nghị định đang được lấy ý kiến là bước ngoặt: thay vì để trẻ tự “bơi” trên mạng xã hội, luật muốn buộc người lớn phải đi cùng ngay từ bước tạo tài khoản.
Theo dự thảo, tài khoản mạng xã hội của người dưới 16 tuổi sẽ phải do cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp đăng ký và quản lý, dùng số điện thoại của người đại diện để xác thực. Điều này đồng nghĩa với việc trẻ em sẽ không còn tự tạo và sử dụng tài khoản như hiện nay. Dự thảo cũng yêu cầu nền tảng rà soát và áp dụng cơ chế quản lý mới với nhóm dưới 16 tuổi, đặt quyền riêng tư ở mức cao, hạn chế lời mời kết bạn và tin nhắn từ người lạ. Song song là nghĩa vụ triển khai công cụ phát hiện, chặn nội dung bạo lực, khiêu dâm, bắt nạt, lôi kéo hoặc xâm hại trẻ, kèm theo tính năng cảnh báo thời gian sử dụng và hỗ trợ phụ huynh giám sát. Dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, nhưng hướng đi đã rõ: quyền được lên mạng của trẻ phải gắn liền với trách nhiệm bảo vệ dữ liệu và an toàn của trẻ.
Phụ huynh phải làm gì giữa ma trận tính năng và quy định?
Các nền tảng đang thay đổi chính sách để tuân thủ quy định bảo vệ trẻ em quốc tế, nhưng nếu phụ huynh không thay đổi thói quen, mọi nỗ lực có thể chỉ dừng ở giấy tờ và nút gạt trong phần cài đặt.
Việc đầu tiên là chủ động tìm hiểu cách ứng dụng xử lý dữ liệu và quyền truy cập của trẻ: đọc kỹ mục quyền riêng tư, bật mọi lựa chọn bảo vệ tối đa, kiểm tra định kỳ cài đặt tài khoản, đặc biệt với chức năng công khai nội dung. Tiếp theo, sử dụng triệt để công cụ giám sát có sẵn: từ giới hạn thời gian, chế độ ngủ trên Threads đến các cảnh báo thời gian sử dụng và tính năng hỗ trợ giám sát đang được đề xuất trong dự thảo. Quan trọng hơn cả, hãy coi việc nói chuyện với con về rủi ro lừa đảo, quấy rối, bắt nạt trực tuyến và nội dung độc hại là một phần của giáo dục hàng ngày. Công nghệ có thể khóa ứng dụng, nhưng chỉ sự tin tưởng mới giúp trẻ kể cho bạn nghe khi chúng gặp vấn đề.
