AI chỉ có ý nghĩa khi người dân được hưởng lợi
AI vì con người là cách phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm cải thiện dịch vụ, cơ hội và chất lượng sống cho mọi người, đồng thời bảo đảm con người được đặt ở trung tâm của quá trình chuyển đổi. Tại lễ khai mạc Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 ở Quảng Ninh ngày 28/10, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu rõ tầm nhìn “AI vì con người, AI cho mọi người, AI do Việt Nam làm chủ và cùng thế giới kiến tạo”. Đây không nên chỉ là khẩu hiệu định hướng. Khi AI có thể định hình kinh tế và xã hội hôm nay, câu hỏi quan trọng là ai được tiếp cận lợi ích và ai có đủ năng lực tham gia. Tuần lễ thu hút khoảng 500 đại biểu từ gần 30 quốc gia, nhưng thước đo cuối cùng không nằm ở quy mô hội nghị: đó là AI có giúp người dân dùng dịch vụ công thuận tiện hơn, doanh nghiệp làm việc hiệu quả hơn và các ngành giải quyết vấn đề thực tế hay không.
Bộ trưởng nhấn mạnh nguy cơ để khoảng cách số hôm qua biến thành khoảng cách AI ngày mai nếu các bên không hành động cùng nhau. Vì vậy, ứng dụng rộng khắp phải đi cùng bảo vệ người dân, quản trị đáng tin cậy và khả năng tiếp cận trên nhiều địa bàn, thay vì chỉ tập trung vào nhóm doanh nghiệp hoặc lao động có kỹ năng cao. AI phục vụ mọi người đòi hỏi thiết kế dịch vụ dễ dùng, dữ liệu phù hợp và nhân lực đủ khả năng vận hành. Đây là điểm khiến tầm nhìn lấy con người làm trung tâm cần được gắn ngay từ đầu với câu chuyện xây dựng năng lực tự chủ.
Hợp tác quốc tế là con đường, không phải sự thay thế
Diễn đàn AI và công nghệ số Việt Nam-Hàn Quốc diễn ra tại Hà Nội ngày 29/10 trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế, với mục tiêu thúc đẩy ứng dụng AI phục vụ người dân. Hai định hướng — AI cho mọi người và AI tự chủ — không đối lập. Hợp tác có thể giúp Việt Nam tiếp cận kinh nghiệm, công nghệ và cơ hội nghiên cứu; năng lực trong nước quyết định liệu những nguồn lực ấy có biến thành sản phẩm phù hợp với nhu cầu Việt Nam hay không. Diễn đàn đề xuất hợp tác về mô hình AI nền tảng, hạ tầng tính toán và đào tạo nhân lực. Thế mạnh công nghệ Hàn Quốc kết hợp với thị trường Việt Nam có thể mở rộng khả năng triển khai, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc doanh nghiệp hai nước đưa sáng kiến thành dự án có giá trị sử dụng và năng lực cạnh tranh.
Thứ trưởng Trần Trung Tính xem AI là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, còn đại diện phía Hàn Quốc nhấn mạnh hướng làm chủ công nghệ lõi và hạ tầng tính toán. NIPA dự kiến thiết lập Trung tâm Đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để thúc đẩy nghiên cứu chung. Đây là cơ hội đáng kể nếu hợp tác đi kèm chuyển giao tri thức, đào tạo thực chất và khả năng xây dựng sản phẩm trong nước. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở việc nhập công cụ hoặc phụ thuộc vào mô hình và hạ tầng bên ngoài, hợp tác khó tạo nên AI tự chủ. Tự chủ không có nghĩa là đóng cửa; đó là khả năng lựa chọn đối tác, làm chủ những năng lực thiết yếu và tiếp tục phát triển công nghệ theo nhu cầu của mình.
Hệ sinh thái phải nối được công nghệ với nhu cầu xã hội
Một hệ sinh thái AI không thể hình thành chỉ bằng mô hình phần mềm. Bộ trưởng Vũ Hải Quân xác định hạ tầng, dữ liệu và doanh nghiệp khởi nghiệp là nền tảng để AI phát triển; Việt Nam đang chú trọng năng lực tính toán, dữ liệu mở và mô hình tiếng Việt. Diễn đàn Việt Nam-Hàn Quốc bổ sung những mắt xích quan trọng như nghiên cứu chung, bán dẫn AI và đào tạo nhân lực. Nhưng công nghệ lõi chỉ tạo ra giá trị rộng khắp khi gắn với dữ liệu có chất lượng, bảo vệ quyền lợi người dân và sản phẩm giải quyết được nhu cầu cụ thể. Với AI Việt Nam, ưu tiên mô hình được huấn luyện trên dữ liệu tiếng Việt có ý nghĩa thiết thực: công cụ cần hiểu ngôn ngữ, bối cảnh và những tình huống mà người dùng trong nước gặp mỗi ngày.
Chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng 10 thương hiệu AI có năng lực cạnh tranh, làm chủ 10 mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và sở hữu hạ tầng dùng chung. Kế hoạch nhân lực hướng tới đào tạo 10.000 chuyên gia AI, 50.000 cử nhân công nghệ và phổ cập kỹ năng cho 10 triệu lao động. Các con số này cho thấy tham vọng không chỉ dừng ở nghiên cứu, mà còn mở rộng năng lực sử dụng AI trong nền kinh tế. Tuy nhiên, số lượng mục tiêu không tự bảo đảm chất lượng hay khả năng tiếp cận. Thành công cần được đánh giá bằng việc mô hình tiếng Việt có hữu ích, người lao động có thể dùng công cụ an toàn và doanh nghiệp trong nước có thể phát triển sản phẩm bền vững hay không.
Từ tầm nhìn đến năng lực phục vụ toàn dân
AI có thể tái thiết kế dịch vụ công, hoạt động doanh nghiệp và nhiều ngành; định hướng của Bộ trưởng là vừa lan tỏa ứng dụng, vừa xây dựng năng lực tự chủ dài hạn và đặt con người lên trước. Hai mục tiêu cần được theo đuổi cùng lúc: ứng dụng nhanh để người dân nhận lợi ích sớm, và đầu tư đủ sâu để Việt Nam không phụ thuộc vào các năng lực cốt lõi bên ngoài. Điều này đòi hỏi khuôn khổ quản trị tạo niềm tin, nhân lực được đào tạo liên tục và hợp tác quốc tế có kết quả đo đếm được. Nếu thiếu những điều kiện ấy, AI dễ tập trung lợi ích vào một số tổ chức có sẵn dữ liệu, hạ tầng và chuyên môn.
Tầm nhìn AI vì con người chỉ thuyết phục khi người dân có thể tiếp cận dịch vụ tốt hơn và nền kinh tế tạo ra năng lực công nghệ của chính mình. Hợp tác với Hàn Quốc có thể tăng tốc quá trình ấy, nhưng không thể thay thế đầu tư vào dữ liệu, nhân tài, doanh nghiệp và hạ tầng trong nước. Vì thế, thước đo đúng không phải là Việt Nam tiếp nhận bao nhiêu công nghệ, mà là công nghệ đó giúp ai, giải quyết vấn đề gì và để lại năng lực nào sau mỗi dự án. AI tự chủ và AI cho mọi người sẽ bổ trợ nhau khi hợp tác quốc tế củng cố năng lực trong nước, còn năng lực ấy được dùng để tạo lợi ích rộng khắp.
