Tuyển sinh lớp 10 TP.HCM: Kỳ thi đông kỷ lục và bài toán 72%
Tuyển sinh lớp 10 TP.HCM là quá trình thi tuyển và xét tuyển để phân bổ chỗ học lớp 10 công lập cho học sinh lớp 9 trên địa bàn, trong bối cảnh số lượng thí sinh tăng nhanh, chỉ tiêu có hạn và sự chênh lệch cơ hội giữa các khu vực nội thành và vùng ven ngày càng rõ. Năm học 2026 - 2027, TP.HCM ước tính có 210.932 học sinh lớp 9. Dựa trên tỷ lệ đăng ký của năm trước, số thí sinh dự tuyển lớp 10 trong kỳ thi tuyển sinh 2027 dự kiến khoảng 186.000 em, tăng khoảng 35.000 em so với năm trước. Trong khi đó, tổng chỉ tiêu lớp 10 công lập hiện mới ở mức 134.776 chỗ học. Nếu chỉ tiêu năm học 2027 - 2028 giữ nguyên, hệ thống công lập chỉ đáp ứng khoảng 72% nhu cầu, tạo nên áp lực chỗ học rõ ràng cho phụ huynh và học sinh. Đây không chỉ là câu chuyện đông – ít, mà là phép thử cho cách tổ chức tuyển sinh lớp 10 TP.HCM trong giai đoạn mới.
Nghịch lý chỗ học: trường thiếu học sinh, học sinh gần trường vẫn trượt
Đằng sau con số 186.000 thí sinh là một nghịch lý khó chấp nhận: có trường tuyển chưa đủ chỉ tiêu, nhưng học sinh sống ngay gần trường lại không vào được lớp 10. Năm tuyển sinh gần nhất, hơn 3.000 thí sinh trúng tuyển hệ đại trà đã không làm thủ tục nhập học, chủ yếu ở các khu vực mật độ dân cư thấp như Cần Giờ, Bình Chánh và một số vùng ven. Sở buộc phải tổ chức tuyển sinh bổ sung, nhưng học sinh trúng tuyển bổ sung đa số ở xa trường, trong khi học sinh tại chỗ không đạt ngưỡng điểm nên bị loại. Hệ quả là sau một năm, nhóm học sinh tuyển bổ sung có xu hướng chuyển trường với tỷ lệ cao, gây xáo trộn tổ chức lớp học và ảnh hưởng chất lượng giáo dục. Đây là minh chứng rằng cơ chế thi tuyển thuần túy đang tạo ra bất công ngay trong cộng đồng dân cư quanh trường.
Mở rộng xét tuyển lớp 10: Cơ hội cho vùng ven, nhưng không thể làm vội
Trước áp lực chỗ học và bất cập vùng ven, TP.HCM buộc phải thay đổi. Phó giám đốc Sở GD-ĐT Nguyễn Văn Phong cho biết Phòng Quản lý chất lượng đang nghiên cứu tham mưu mở rộng phương thức xét tuyển để chuẩn bị cho tuyển sinh năm học 2027 - 2028. Thành phố dự kiến kết hợp thi tuyển và xét tuyển vào lớp 10 công lập, trong đó mở rộng áp dụng xét tuyển lớp 10 tại những địa bàn phù hợp. Theo dự thảo quy chế, phương thức xét tuyển lớp 10 có thể chỉ sử dụng kết quả học tập 4 năm THCS. Đây là hướng đi hợp lý để giảm áp lực kỳ thi tuyển sinh 2027 và tăng cơ hội cho học sinh vùng ven, nơi hệ thống giáo dục thường xuyên, trường tư thục, cao đẳng, trung cấp nghề còn thưa thớt. Tuy vậy, nếu đánh giá học bạ thiếu thống nhất, nguy cơ “làm đẹp” điểm số là có thật, và sẽ làm méo mó mục tiêu công bằng.
Ba tiêu chí xét tuyển: khi linh hoạt phải đi kèm kỷ luật
Điểm tích cực là TP.HCM không mở rộng xét tuyển một cách cảm tính. Phòng Quản lý chất lượng đang xây dựng bộ tiêu chí để xác định trường được áp dụng xét tuyển. Tiêu chí thứ nhất: trường có số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 thấp hơn chỉ tiêu – một chỉ báo khách quan về sức hút và khả năng tuyển đủ. Tiêu chí thứ hai: trường ở khu vực có mật độ trường THCS ít, đồng nghĩa nguồn tuyển tại chỗ hạn chế. Tiêu chí thứ ba: trường có điểm chuẩn thấp trong nhiều năm, cho thấy áp lực cạnh tranh đầu vào không cao. Thành phố cũng yêu cầu rà soát cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và chỉ tiêu tuyển sinh để điều chỉnh phù hợp, đồng thời lấy ý kiến các phòng chuyên môn trước khi chốt cơ chế đánh giá học sinh. Linh hoạt là cần, nhưng phải gắn với kỷ luật đánh giá và giám sát chặt chẽ.
Kết luận: Từ “cơn sốt” chỗ học đến cơ hội thiết kế lại hệ thống
Áp lực chỗ học trong tuyển sinh lớp 10 TP.HCM không còn là chuyện nhất thời, mà là dấu hiệu của một hệ thống đang chạm trần. Khi số học sinh lớp 9 tăng hơn 40.000 em và khoảng 186.000 em dự thi lớp 10 công lập, việc chỉ dựa vào thi tuyển để phân bổ 134.776 chỗ học là không bền vững. Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình kết hợp thi tuyển – xét tuyển, điều chỉnh theo đặc thù từng khu vực, nhất là vùng ven. Đây là cơ hội để thiết kế lại hệ thống tuyển sinh lớp 10 theo hướng công bằng hơn: học sinh gần trường có cơ hội học tại chỗ, học sinh vùng ven không bị bỏ lại phía sau, và kỳ thi tuyển sinh 2027 không còn là “cuộc chiến” một mất một còn. Nhưng cơ hội này chỉ thành hiện thực nếu việc đánh giá học bạ minh bạch, thống nhất và được giám sát nghiêm túc.
