Bồi dưỡng phải bắt đầu từ yêu cầu công việc
Bồi dưỡng cán bộ cấp xã là quá trình cập nhật kiến thức và rèn năng lực thực thi theo vị trí việc làm, để đội ngũ cơ sở giải quyết công việc đúng thẩm quyền và đáp ứng nhu cầu của người dân. Kế hoạch số 484/KH-UBND của UBND TP Cần Thơ đặt nhiệm vụ này trong giai đoạn 2026-2031, hướng tới yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả không thể đo bằng số lớp đã mở hay số người đã dự học. Câu hỏi quan trọng hơn là sau đào tạo công chức có xử lý hồ sơ tốt hơn, phối hợp liên ngành nhanh hơn và chịu trách nhiệm rõ hơn hay không. Muốn đạt điều đó, nội dung học phải xuất phát từ nhiệm vụ thực tế tại xã, phường, thay vì dừng ở kiến thức hành chính chung.
Bối cảnh phân cấp làm yêu cầu ấy cấp thiết hơn. Một trao đổi về năng lực chính quyền cơ sở tại TP.HCM ghi nhận rằng các cơ chế, chính sách thí điểm và việc phân quyền mở rộng không gian hành động, đồng thời đặt áp lực lớn lên năng lực quản lý, vận hành và thực thi của cán bộ, công chức. Cần Thơ cũng cần nhìn công tác bồi dưỡng trong mối liên hệ giữa quyền hạn được giao và khả năng hoàn thành việc. Trao thêm việc mà không chuẩn bị đủ kỹ năng sẽ dễ khiến xử lý chậm, còn tập huấn xa rời nhiệm vụ thì khó tạo thay đổi cho người dân.
Cán bộ cơ sở phải xử lý việc đa lĩnh vực
Khi nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển xuống phường, công chức cơ sở phải chủ động giải quyết nhiều lĩnh vực và phối hợp giữa các ngành; nhận xét này được một lãnh đạo phường tại TP.HCM nêu từ thực tiễn công tác. Bài học đáng lưu ý cho Cần Thơ là năng lực cán bộ cấp xã không chỉ nằm ở hiểu quy trình. Họ còn cần biết xác định đầu mối, trao đổi thông tin, theo dõi tiến độ và giải thích quyết định cho người dân. Nếu chương trình bồi dưỡng không mô phỏng những tình huống thường gặp, học viên khó chuyển kiến thức thành cách làm. Vì vậy, nội dung đào tạo nên gắn với vị trí việc làm và những nhiệm vụ phát sinh sau phân cấp; đồng thời đánh giá khả năng áp dụng sau khóa học, không chỉ kiểm tra mức độ ghi nhớ.
Sự thay đổi này hiện ra trực tiếp trong trải nghiệm của người dân: hồ sơ và yêu cầu vốn được xử lý ở cấp khác nay có thể được tiếp nhận tại cơ sở, nơi cán bộ cần hướng dẫn rõ, phối hợp đúng và phản hồi kịp thời. Nếu năng lực chưa theo kịp trách nhiệm, người dân có nguy cơ phải chờ lâu hoặc đi lại nhiều lần. Bởi vậy, bồi dưỡng cần giúp công chức xử lý tình huống thực tế, nhận diện giới hạn thẩm quyền và biết khi nào cần phối hợp hoặc xin ý kiến. Cách tiếp cận đó vừa nâng chất lượng phục vụ, vừa hạn chế tâm lý né tránh khi nhiệm vụ được giao rộng hơn.
Đào tạo phải đi cùng phân công và điều kiện thực hiện
Một kế hoạch bồi dưỡng chỉ phát huy tác dụng khi nội dung học, vị trí việc làm và trách nhiệm được giao khớp nhau. Ý kiến tại hội thảo về quản trị cấp cơ sở đề xuất xây dựng danh mục nhiệm vụ để xác định vị trí việc làm, bố trí nhân sự phù hợp, đồng thời rà soát đầu việc không còn thích hợp nhằm giảm thủ tục và tạo thêm thời gian cho cán bộ đi cơ sở, kiểm tra, giám sát. Đây không phải phần việc bên lề của đào tạo công chức: nếu nhiệm vụ chồng chéo hoặc nhân lực bố trí lệch, kiến thức mới khó chuyển thành kết quả. Cần Thơ nên gắn nội dung bồi dưỡng với những khâu cán bộ thực sự phụ trách, từ tiếp nhận yêu cầu đến phối hợp xử lý, thay vì tổ chức chương trình đồng loạt thiếu phân hóa.
Một điểm không nên bỏ qua là quan hệ giữa trách nhiệm, thẩm quyền, nguồn lực và năng lực. Bồi dưỡng có thể giúp cán bộ làm tốt hơn, nhưng không thể thay thế quy trình hợp lý, nhân sự đủ sức gánh việc hay cơ chế kiểm soát phù hợp. Khi phân quyền về cơ sở, giao quyền phải đi cùng trách nhiệm và giám sát thích đáng. Do đó, kế hoạch giai đoạn 2026-2031 cần được triển khai như một chu trình: xác định nhu cầu theo vị trí, tổ chức học sát việc, đánh giá khả năng vận dụng rồi điều chỉnh nội dung. Đãi ngộ cũng cần tương xứng với yêu cầu công việc; nếu đòi hỏi tăng mà điều kiện và ghi nhận không đổi, động lực thực thi sẽ khó bền.
Thước đo cuối cùng là chất lượng phục vụ
Mục tiêu của kế hoạch Cần Thơ sẽ chỉ có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được thay đổi tại nơi giải quyết công việc: hướng dẫn rõ hơn, phối hợp liền mạch hơn và trách nhiệm được xác định cụ thể hơn. Chính quyền hai cấp đòi hỏi cán bộ xã, phường không chỉ nắm quy định mà còn biết vận dụng vào tình huống, chủ động xử lý trong phạm vi thẩm quyền và báo cáo đúng lúc khi vượt quá giới hạn. Vì vậy, đánh giá sau bồi dưỡng cần dựa vào năng lực áp dụng và chất lượng thực thi, thay vì chỉ tính việc hoàn thành khóa học. Kết hợp đào tạo với rà soát nhiệm vụ, bố trí nhân lực và đãi ngộ phù hợp mới tạo nền tảng để cải cách ở cấp cơ sở đi vào thực chất.
Cần Thơ đã xác định đúng trọng tâm khi đặt bồi dưỡng cán bộ, công chức xã, phường trong lộ trình đáp ứng mô hình chính quyền hai cấp. Phần quyết định nằm ở cách biến mục tiêu thành chương trình sát vị trí, sát việc và có đánh giá sau học. Nếu làm được, đội ngũ cơ sở sẽ đủ năng lực gánh trách nhiệm rộng hơn mà không để người dân phải chịu thêm gánh nặng thủ tục. Nếu chỉ dừng ở lớp học và chứng nhận, kế hoạch khó tạo ra chuyển biến tương xứng với yêu cầu vận hành mới.
