Nằm im vì đau có thể khiến cơ thể yếu thêm
Sức khỏe xương khớp phụ thuộc một phần vào việc duy trì vận động phù hợp, bởi cơ bắp và khớp cần được sử dụng để giữ sức mạnh, độ linh hoạt và khả năng nâng đỡ cơ thể. Vì vậy, đau không đồng nghĩa với việc phải nằm bất động cho đến khi hết triệu chứng. Sau nhiều ngày ngồi bàn giấy liên tục, chị Trang, 46 tuổi, bị đau lưng và chọn nằm im dưỡng bệnh. Chị hạn chế đi lại, bỏ thói quen đi bộ và tự mua thuốc giảm đau. Cơn đau dịu trong chốc lát rồi tái phát; càng ít cử động, chị càng thấy cơ thể ì ạch, đứng lâu mỏi lưng và cúi nhặt đồ cũng khó khăn. Trải nghiệm ấy cho thấy nghỉ ngơi quá mức có thể biến nỗi sợ đau thành một vòng luẩn quẩn: cơ thể yếu đi, còn sinh hoạt thường ngày thêm nặng nề. Bác sĩ Ngô Quang Hải cảnh báo: “Nằm lâu không có chỉ định bắt buộc sẽ khiến cơ bắp teo lại, khớp cứng, khả năng giữ thăng bằng suy giảm và nguy cơ té ngã dâng cao.”
Ít vận động không chữa được căn nguyên
Cơ thể được tạo ra để vận động, nên bất động kéo dài có thể làm suy giảm sức cơ, độ linh hoạt của khớp và khả năng giữ thăng bằng. Người cao tuổi dễ chịu thêm ảnh hưởng của mất cơ theo tuổi; người trẻ làm việc văn phòng cũng không miễn nhiễm khi ngồi lâu, ít vận động và chỉ tìm cách dập cơn đau. Một vấn đề khác là tư thế làm việc lệch hoặc tập luyện thiên về một phía. Khi một nhóm cơ phải hoạt động liên tục còn nhóm đối ứng ít được sử dụng, lực quanh khớp có thể phân bố không đều và góp phần gây đau. Tự uống thuốc hay massage có thể khiến triệu chứng dịu đi tạm thời, nhưng nếu không nhận diện yếu tố gây ra vấn đề thì hạn chế vận động và mất cân bằng cơ vẫn còn đó. Đó là lý do không nên hiểu “nghỉ” thành nằm im vô thời hạn. Khi đau, cần xác định tình trạng và chọn mức vận động phù hợp, thay vì để nỗi sợ cử động bào mòn khả năng tự chăm sóc.
Chăm sóc xương khớp bắt đầu từ thói quen hằng ngày
Chăm sóc xương khớp không nên đợi đến lúc đau mới bắt đầu. Ngồi lâu trước máy tính hoặc điện thoại có thể gây căng mỏi và co cứng cơ; người làm việc văn phòng nên chủ động đổi tư thế, đứng dậy và thư giãn ngắn sau những khoảng ngồi kéo dài. Bố trí chỗ làm việc phù hợp cũng giúp hạn chế áp lực không cần thiết lên cột sống. Dinh dưỡng cần cân đối và đa dạng, thay vì mặc định chỉ bổ sung một vi chất như canxi. Canxi, vitamin D, magiê, phốt pho, protein, vitamin C, kẽm và đồng đều có vai trò trong cấu trúc xương và mô khớp; chế phẩm bổ sung chỉ nên dùng khi có nhu cầu thực tế hoặc được bác sĩ chỉ định. Kiểm soát cân nặng hợp lý cũng giúp giảm tải lên các khớp chịu lực. Vận động là trụ cột giúp tăng sức mạnh cơ, hỗ trợ ổn định khớp và duy trì linh hoạt. Tuy nhiên, bài tập phải phù hợp với tuổi, thể trạng, bệnh nền và nguy cơ chấn thương; người có bệnh cơ xương khớp nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia trước khi bắt đầu chế độ mới. Không phải bệnh nào cũng phòng ngừa hoàn toàn bằng thay đổi lối sống, nên nhận biết dấu hiệu và khám sớm vẫn rất quan trọng.
Đừng chờ cơn đau buộc bạn phải thay đổi
Bảo vệ hệ vận động không đòi hỏi phải tập nặng hay ép cơ thể vượt quá khả năng. Điều cần thiết là duy trì hoạt động phù hợp, tránh ngồi một tư thế quá lâu, ăn uống đa dạng và tìm lời khuyên chuyên môn khi đau kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt. Người đã có bệnh lý, nguy cơ té ngã hoặc tiền sử gãy xương càng cần được hướng dẫn để chọn cách vận động an toàn. Đau lưng sau những ngày ngồi nhiều là lời nhắc nên xem lại thói quen, không phải tín hiệu mặc định rằng cơ thể cần nằm bất động. Nghỉ ngơi có thể đem lại dễ chịu nhất thời, nhưng kéo dài không có chỉ định lại có nguy cơ làm cơ yếu và khớp cứng hơn. Hãy quan tâm đến sức khỏe xương khớp trước khi cơn đau xuất hiện; nếu triệu chứng đã có, ưu tiên đánh giá nguyên nhân và vận động đúng mức thay vì chỉ xử lý phần ngọn.
