Quy tắc ứng xử phải bảo vệ quyền lựa chọn của học sinh
Quy tắc ứng xử trong trường học là bộ chuẩn mực định hướng cách nhà trường, giáo viên và người học đối xử với nhau, đồng thời đặt giới hạn rõ ràng cho quyền lực và trách nhiệm trong môi trường giáo dục. Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu các trường bổ sung quy định không ép buộc học thêm khi rà soát, xây dựng và thực hiện bộ quy tắc này. Đây là bước cần thiết: nếu việc học thêm hoặc tham gia chương trình bổ trợ bị áp đặt, chữ “tự nguyện” chỉ còn là hình thức, còn phụ huynh và học sinh khó từ chối mà không lo bị gây bất lợi. Yêu cầu được đặt ra trong bối cảnh thành phố mở rộng không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính, khi chuẩn mực chung cần đi cùng cách thực hiện phù hợp ở từng trường.
Sở cũng đề nghị mỗi trường xác định từ 3 đến 5 giá trị cốt lõi thể hiện văn hóa nghĩa tình của thành phố và chuyển các giá trị ấy thành hành vi cụ thể. Điểm đáng chú ý là quy tắc không nên dừng ở khẩu hiệu: học sinh và cha mẹ cần biết hoạt động nào là bắt buộc theo chương trình, hoạt động nào thuộc nhóm tăng cường và có thể lựa chọn.
Tự nguyện phải thể hiện trong cách tổ chức và thu chi
Yêu cầu của Sở không chỉ nhắm đến ép buộc học thêm. Trường học cũng không được buộc người học tham gia hoạt động mang tính tự nguyện, lợi dụng vị trí công tác hoặc quan hệ với gia đình học sinh để vụ lợi, hay vận động và thu các khoản đóng góp trái quy định. Điều này đòi hỏi nhà trường phân định minh bạch giữa chương trình chính khóa, hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục tự nguyện; thông tin về mục đích, cách đăng ký và các khoản thu phải rõ ràng, để học sinh có thể tham gia hoặc từ chối mà không chịu sức ép.
Trách nhiệm giám sát không thể giao hết cho phụ huynh. Ban giám hiệu cần rà soát nội quy, quy chế làm việc và quy chế dân chủ, đối chiếu với pháp luật để sửa, bổ sung hoặc bãi bỏ nội dung không còn phù hợp. Giáo viên cũng cần tránh biến lời mời thành mệnh lệnh ngầm, còn nhà trường phải có cách tiếp nhận phản ánh và xử lý nhất quán. Một quy tắc ứng xử chỉ có giá trị khi người học có thể dựa vào đó để nêu ý kiến mà không sợ bị phân biệt đối xử.
Tiết Thể dục không thể bị xem là phần có thể lược bỏ
Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu các trường thực hiện đầy đủ chương trình Giáo dục thể chất, không cắt xén hoặc gộp tiết. Đây là giới hạn cần thiết trước cách tổ chức thời khóa biểu có thể khiến tiết Thể dục bị coi nhẹ so với các môn học khác. Trường phải duy trì vận động đầu giờ, giữa giờ, khuyến khích học sinh hoạt động trong giờ ra chơi, đồng thời phát triển hoạt động thể thao ngoại khóa và các câu lạc bộ hoạt động thường xuyên.
Không cắt tiết mới là điều kiện đầu tiên; muốn học sinh vận động an toàn và đều đặn, trường còn phải rà soát, khai thác hiệu quả sân tập, nhà tập và hồ bơi, bố trí thời gian, không gian thuận tiện, kể cả ngoài giờ học. Khi tổ chức tập luyện hoặc thi đấu, nhà trường cần kiểm tra sân bãi, thiết bị, lưu ý thời tiết và tránh để học sinh quá sức; nhân viên y tế phải sẵn sàng sơ cứu, nhất là với trẻ mầm non và tiểu học. Khuyến khích thể thao là đúng, nhưng không thể đánh đổi an toàn lấy thành tích.
Từ văn bản đến thực tế cần cơ chế giám sát
Hai nhóm yêu cầu cùng đặt ra một đòi hỏi: nhà trường phải tổ chức hoạt động có trách nhiệm và kiểm tra việc thực hiện, thay vì chỉ ban hành quy định. Với học thêm và chương trình bổ trợ, cần công khai nội dung bắt buộc hay tự nguyện, bảo đảm việc đăng ký không kèm sức ép và không phát sinh khoản thu trái phép. Với Giáo dục thể chất, cần đối chiếu thời khóa biểu với chương trình, bố trí đủ cơ sở tập luyện, người hướng dẫn và phương án an toàn. Đây cũng là cách để phụ huynh có căn cứ phản ánh khi hoạt động thực tế khác với thông báo.
Sở GD-ĐT còn đề nghị chính quyền phường, xã và đặc khu tạo điều kiện để trường sử dụng các thiết chế văn hóa, thể thao tại địa phương. Việc phối hợp này có thể mở thêm không gian tập luyện, nhưng không thay trách nhiệm chính của nhà trường trong quản lý học sinh và bảo đảm an toàn. Kết luận, cấm ép buộc học thêm và cấm cắt tiết Thể dục chỉ có ý nghĩa khi được biến thành quy trình dễ kiểm tra, kênh phản ánh đáng tin cậy và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đó mới là lúc quy tắc ứng xử trở thành sự bảo vệ thực chất cho người học.
