Công trình ngăn triều và bài kiểm tra trước giờ vận hành
Dự án ngăn triều TP.HCM là tổ hợp cống kiểm soát nước từ sông, đê bao và thiết bị điều hành nhằm hạn chế triều cường tràn vào khu vực đô thị, chứ không thay thế toàn bộ hệ thống thoát nước mưa. Đợt vận hành thử từ ngày 23 đến 27/11/2026 vì thế có ý nghĩa hơn một lần chạy máy: đây là phép kiểm tra khả năng khép kín tuyến phòng vệ trước khi công trình đi vào hoạt động chính thức.
Chiều 14/11, Giám đốc Sở Tài chính TP.HCM Hoàng Vũ Thảnh cùng đại diện các đơn vị liên quan kiểm tra thực địa, rà soát tiến độ và những vướng mắc cần giải quyết để chuẩn bị đưa dự án vào vận hành cuối tháng 11. Nhà đầu tư dự kiến đóng toàn bộ 8 cống lớn và 41 cống nhỏ trong đợt thử để kiểm tra hoạt động thiết bị, đồng thời tìm các vị trí hở dọc tuyến kè hiện hữu. Đây là bước cần thiết: một cánh cống vận hành đúng chưa đủ nếu nước vẫn có thể lọt qua đoạn kè chưa kín.
Sáu cống lớn dự kiến vận hành chính thức vào cuối tháng 11/2026; các nhà thầu đang hoàn thiện những hạng mục nhỏ còn lại. Mốc này tạo kỳ vọng, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào kết quả thử tải và việc xử lý những điểm yếu phát hiện được.

SCADA biến các cống thành một hệ thống phối hợp
Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở quy mô cửa cống, mà ở cách điều khiển chúng như một mạng lưới thống nhất. Thiết bị tại các công trình truyền dữ liệu về phòng điều khiển trung tâm SCADA đặt tại cống Tân Thuận, nơi người vận hành có thể giám sát và điều phối toàn hệ thống. Thay vì xử lý từng cửa van tách biệt, hệ thống SCADA hỗ trợ ra quyết định dựa trên diễn biến thủy văn thực tế.
Trong điều kiện bình thường, cửa van mở để duy trì dòng chảy; khi triều dâng cao, hệ thống điều khiển đóng cống theo quy trình nhằm ngăn nước sông tràn vào nội đô. Nếu mưa lớn trùng triều cường, các trạm bơm Bến Nghé, Tân Thuận và Phú Định có thể đưa nước từ bên trong ra sông, với tổng công suất hơn 110 m³/giây. Sự kết hợp giữa đóng cống và bơm thoát nước mới là phần tạo nên năng lực ứng phó, chứ không phải riêng thao tác hạ cửa van.
Dự án gồm sáu cống lớn tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định, cùng các hạng mục cống nhỏ và đê bao. Bốn cống có âu thuyền cũng được bố trí để điều tiết mực nước hai đầu và duy trì lưu thông tàu thuyền khi cống đóng. Công nghệ giúp phối hợp nhanh hơn, nhưng độ tin cậy cuối cùng vẫn nằm ở quy trình vận hành và dữ liệu quan trắc chính xác.

Phạm vi kỳ vọng lớn, nhưng chống ngập cần nhiều hơn cống
Công trình được kỳ vọng góp phần giảm ngập do triều trên diện tích khoảng 570 km², liên quan đến khoảng 6,5 triệu người dân. Với cư dân các khu vực ven sông, kênh rạch, lợi ích thiết thực nhất sẽ là giảm nguy cơ nước triều tràn vào đường sá, ảnh hưởng việc đi lại, sinh hoạt và hoạt động kinh doanh. Người dân phường Tân Thuận Đông cũng mong tình trạng ngập từng bước cải thiện khi công trình vận hành.
Tuy vậy, cần phân biệt rõ phạm vi của dự án: nhiệm vụ chính là ngăn triều, không phải thu gom toàn bộ nước mưa trên đường phố. Hiệu quả chống ngập TP.HCM còn phụ thuộc vào năng lực tiêu thoát của mạng lưới thoát nước đô thị và sự phối hợp giữa các công trình liên quan. Nếu cống đóng để chặn triều nhưng nước mưa bên trong không được thoát kịp, người dân vẫn có thể gặp ngập.
Vì vậy, vận hành thử nên được xem là cơ hội kiểm tra cả thiết bị lẫn những điểm yếu ngoài hàng rào công trình: tuyến kè, cống xả và khả năng phối hợp bơm. Thành phố cũng cần tiếp tục rà soát các vị trí chưa có van ngăn triều, sửa chữa đê kè xuống cấp và chia sẻ dữ liệu mực nước theo thời gian thực. Sáu cống là một bước tiến quan trọng, nhưng không thể thay thế việc nâng cấp đồng bộ hạ tầng thoát nước.







