Nhận ra cảm xúc trước khi nó điều khiển hành động
Kiểm soát cảm xúc trong mâu thuẫn là khả năng nhận ra cơn giận, trì hoãn phản ứng bộc phát và chọn cách trao đổi hoặc rời khỏi tình huống nhằm tránh tổn hại cho mình và người khác. Đây không phải là nhượng bộ; đó là cách giữ quyền lựa chọn khi bất đồng đang nóng lên. Va chạm giao thông, bất đồng trong sinh hoạt hay xích mích cá nhân đều có thể thành nguồn cơn bạo lực nếu các bên mất bình tĩnh. Tiến sĩ tâm lý Bùi Hồng Quân cho biết tổn thương hoặc mất mát có thể khiến một số người khó chấp nhận tình huống và quản lý cảm xúc; phản ứng tiêu cực sau đó có thể thể hiện qua lời nói hoặc hành động, nhất là khi thiếu kỹ năng giải quyết xung đột. Vì vậy, nhận diện dấu hiệu tức giận và ngắt nhịp trước khi đáp trả là bước đầu của kỹ năng ứng xử xung đột.
Bốn cách hạ nhiệt khi tranh cãi bắt đầu leo thang
Khi nhận thấy mình đang nóng giận hoặc đối phương bắt đầu gây hấn, hãy ưu tiên hành động làm giảm nguy cơ thay vì cố thắng lời qua tiếng lại. Những bước cụ thể dưới đây giúp bạn bình tĩnh trong tranh chấp và bảo vệ mình.
- Dừng tranh cãi, không tiến sát hay làm động tác kích động. Tạo khoảng cách giúp hạn chế va chạm trực tiếp và tránh đẩy đối phương vào thế đối đầu.
- Di chuyển đến nơi an toàn, nhờ người xung quanh hỗ trợ và báo cơ quan chức năng khi cần. Có người trợ giúp giúp bạn không phải tự xử lý một tình huống đang vượt khỏi tầm kiểm soát.
- Chỉ ghi âm hoặc ghi hình khi việc đó không khiến bạn gặp nguy hiểm. Bảo toàn an toàn quan trọng hơn việc cố thu thập chứng cứ tại chỗ.
- Nếu bị tấn công, chỉ chống trả ở mức cần thiết, phù hợp với mức độ nguy hiểm. Mục tiêu là chấm dứt hành vi xâm hại, không phải trả đũa.
Các chuyên gia tâm lý và pháp luật đều nhấn mạnh việc nhận diện cơn giận, kiềm chế phản ứng bộc phát, tạo khoảng cách và tìm hỗ trợ để ngăn mâu thuẫn leo thang.
An toàn trước, đúng giới hạn pháp luật
Không phải bất đồng nào cũng dẫn đến bạo lực, nên trong tranh luận thông thường, hãy chọn lời nói phù hợp và cho cuộc trao đổi tạm dừng nếu cảm xúc vượt ngưỡng. Nhưng khi có lời đe dọa, hành vi gây hấn hoặc nguy cơ bị tấn công, ưu tiên phải là an toàn cho bản thân và người xung quanh. Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật khuyến nghị giữ bình tĩnh, tạo khoảng cách, tìm nơi an toàn và nhờ người xung quanh hoặc cơ quan công an hỗ trợ. Theo Điều 22 Bộ luật Hình sự, phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm; chống trả rõ ràng quá mức cần thiết có thể bị xem là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng. Khi nguy cơ đã chấm dứt, tiếp tục dùng bạo lực có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý. Rèn kỹ năng ứng xử xung đột không có nghĩa là chịu đựng nguy hiểm, mà là biết lúc nào nên đối thoại, lúc nào cần rời đi và tìm trợ giúp. Kiểm soát cảm xúc là lựa chọn chủ động để ngăn chặn bạo lực.
