Sách chỉ phát huy giá trị khi học sinh có thể chạm tới
Thư viện trường học là nơi học sinh có thể tiếp cận sách, đọc và trao đổi trong một không gian thuận tiện, từ những tủ sách nhỏ đến phòng đọc được trang bị đầy đủ. Vì vậy, trao sách có ý nghĩa nhất khi đi cùng cách tổ chức giúp các em thực sự sử dụng sách.
Chương trình “Mở sách - Mở tương lai” đã trao tủ sách cho 79 trường tiểu học tại 9 tỉnh, thành phố tính đến hết tháng 10, với mục tiêu mở rộng tới 100 trường trong năm 2026. Quy mô này đáng chú ý, nhưng cách đưa sách tới nơi nhận cũng quan trọng không kém: 15 trường tiếp nhận trực tiếp, còn 64 trường nhận qua chuyển phát. Kết hợp hai hình thức giúp tiếp cận các trường ở xa, nơi nguồn tài liệu đọc còn hạn chế.
Đây là lựa chọn thực tế: không phải trường nào cũng cần một công trình mới trước khi học sinh có sách để đọc. Chương trình dự kiến tiếp tục đến Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm ngày 14/11 và Trường Tiểu học Châu Pha B ngày 28/11.
Từ Gia Lai đến Lạng Sơn: sách được chọn theo nhu cầu
Ở Gia Lai, sáu thư viện được trao cho học sinh trong chuyến đi của nhà sáng lập dự án “Thư viện ước mơ” Nguyễn Phi Vân, nghệ sĩ Mason Nguyễn, đơn vị quản lý Def Jam Vietnam và cộng đồng người hâm mộ. Năm thư viện do người hâm mộ đóng góp, thư viện còn lại do Lifebuoy tài trợ; hoạt động nối tiếp dự án được Mason Nguyễn khởi động tại buổi gặp gỡ người hâm mộ ở Hà Nội hồi tháng 4.
Tại vùng biên Lạng Sơn, hành trình “Nâng cánh ước mơ” trao hai thư viện cùng sách báo, đồ dùng học tập và quà tặng. Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Mẫu Sơn nhận thư viện trị giá 30 triệu đồng, gồm khoảng 500 đầu sách báo được chọn theo nhu cầu nhà trường; sáu bàn đọc tạo thêm chỗ để học sinh đọc và trò chuyện về sách.
Ở phân hiệu Quảng Lạc, thư viện trị giá 30 triệu đồng có hơn 600 đầu sách báo, đi kèm hai giá sách và gần 500 cuốn vở. So với cách chuyển phát tủ sách, mô hình này gắn lựa chọn sách với đề xuất của trường và bổ sung điểm đọc cụ thể. Đó là khác biệt đáng kể: sách phù hợp và chỗ ngồi thuận tiện giúp món quà dễ trở thành thói quen.
Thư viện container: đầu tư vào cả không gian lẫn việc duy trì
Thư viện container dùng công trình đã qua sử dụng, được cải tạo thành nơi đọc sách với trang thiết bị như thư viện tiêu chuẩn; ánh sáng và điện chủ yếu lấy từ năng lượng mặt trời. Cách làm này khác với tủ sách trao tặng: thay vì ưu tiên đưa sách tới nhiều trường bằng chuyển phát, nó tạo một không gian đọc mở, hiện đại, có tủ sách 2.000 đầu sách gồm sách giáo khoa, sách tham khảo, truyện tranh và sách học ngoại ngữ.
Điểm mạnh của công trình không nằm ở vẻ mới lạ của container mà ở khả năng phục vụ lâu dài. Tháng 10/2026, C.P. Việt Nam và các đơn vị đồng hành trở lại các điểm trường tại Tây Ninh và Vĩnh Long để bảo trì cơ sở vật chất, bổ sung sách và phát triển dự án. Tại Trường Tiểu học Nhơn Hòa Lập, nhóm dự án kiểm tra, bảo trì thư viện và bổ sung 700 cuốn sách.
Theo giáo viên Bùi Quang Huy, thư viện được học sinh quan tâm; việc tiếp tục đồng hành giúp các em hình thành thói quen đọc và có thêm hoạt động sau giờ học. Đây là lời nhắc rằng trao tặng mới chỉ là bước đầu: cơ sở vật chất cần được chăm sóc, còn sách cần được làm mới.
Không có một mô hình duy nhất phù hợp mọi trường
Ba cách làm đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Tủ sách học sinh có ưu thế về độ phủ: chuyển phát giúp tài liệu đến trường xa mà không đòi hỏi xây dựng không gian mới. Các thư viện ở Gia Lai và Lạng Sơn kết hợp sách, đồ dùng hoặc bàn đọc, đồng thời cho thấy lựa chọn tài liệu theo nhu cầu của trường có thể làm món quà sát thực tế hơn.
Thư viện container đi xa hơn về cơ sở vật chất và trải nghiệm đọc, nhưng cũng đặt ra yêu cầu bảo trì, bổ sung sách và duy trì hoạt động. Vì thế, không nên xem các mô hình là lựa chọn cạnh tranh: trường thiếu sách có thể cần tủ sách trước; điểm trường cần một nơi sinh hoạt đọc có thể cần thư viện được trang bị đồng bộ.
Điều đáng theo đuổi không phải là số công trình hay số đầu sách đứng riêng lẻ, mà là khả năng để học sinh tiếp cận, sử dụng và quay lại với sách. Mở rộng tới 100 trường là mục tiêu có ý nghĩa; để mục tiêu ấy bền vững, mỗi chương trình cần tính cả đường đi của sách lẫn đời sống của không gian đọc sau ngày trao tặng.
