Khám tại chỗ biến quyền lợi thành dịch vụ có thể tiếp cận
Khám sức khỏe cộng đồng là việc đưa kiểm tra, tư vấn và sàng lọc đến gần nơi người dân sinh sống, thay vì chờ họ tìm đến cơ sở y tế khi đã có triệu chứng. Đây là cách thiết thực để phát hiện sớm nguy cơ và mở rộng cơ hội chăm sóc sức khỏe.
Tại Lâm Đồng, chiến dịch 60 ngày cao điểm kết hợp khám sức khỏe định kỳ với khám sàng lọc miễn phí, hướng tới người dân trên toàn địa bàn. Ngày 30/9, tỉnh phát động chiến dịch, đặt mục tiêu hoàn thành việc khám cho toàn bộ người thuộc diện trước ngày 30/11/2026. Cách đưa y, bác sĩ về thôn, bon đặc biệt có ý nghĩa với hộ ở xa trung tâm, người cao tuổi và người gặp khó khăn khi đi lại: bớt được một chuyến đường có thể là khác biệt giữa tham gia khám và bỏ lỡ cơ hội.
Ở Đắk Snao, xã Quảng Sơn, người dân được lấy mẫu máu xét nghiệm, đo huyết áp, kiểm tra nhịp tim, khám tổng quát và tư vấn về bệnh mạn tính, dinh dưỡng, sinh hoạt. Giá trị lớn nhất không nằm ở một buổi khám đơn lẻ, mà ở việc người dân có thêm thông tin để theo dõi sức khỏe và chủ động phòng bệnh cộng đồng.
Lạc Dương dựa vào mạng lưới tại chỗ để tăng tỷ lệ tham gia
Trường hợp Lạc Dương cho thấy mở rộng khám sàng lọc miễn phí không chỉ là bố trí nhân lực y tế; còn cần tổ chức vận động sát với đời sống từng thôn. Xã có 13.605 người từ 18 tuổi trở lên thuộc diện khám. UBND xã lập 7 tổ công tác phụ trách 7 thôn, giao thành viên Ban Thường vụ Đảng ủy theo dõi, chỉ đạo và phối hợp rà soát, vận động.
Cách làm đi từ thông báo trên nhóm dân cư, giấy mời từng hộ, loa truyền thanh đến việc cán bộ thôn trực tiếp đến nhà giải thích. Các tổ còn phối hợp với lực lượng bảo vệ rừng và an ninh trật tự ở cơ sở; tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, cơ sở tôn giáo cũng giúp nhắc lịch và giải thích quyền lợi. Thông tin sức khỏe được tích hợp với VNeID và hồ sơ sức khỏe điện tử, khiến chương trình gắn với việc theo dõi lâu dài chứ không dừng ở một lần kiểm tra.
Kết quả bước đầu đáng kể: đến ngày 3/11, 95,8% người thuộc diện ở Lạc Dương đã được cập nhật kết quả khám lên hệ thống, đưa xã lên vị trí thứ ba toàn tỉnh. Con số này cho thấy phối hợp chính trị có thể biến mục tiêu rộng thành tiến độ cụ thể, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rà soát kỹ để không bỏ sót người vắng mặt.
Tiến độ nhanh vẫn phải giải quyết rào cản đi làm xa
Thách thức lớn nhất của khám cộng đồng là người cần khám không phải lúc nào cũng có mặt đúng ngày. Ở Lạc Dương, nhiều người đi làm xa hoặc đi rừng nên chưa thể tham gia theo lịch. Tỉnh cũng ghi nhận người dân rời địa phương theo mùa vụ; tại Đắk Snao, gần như toàn bộ người đang có mặt tham gia trong hai ngày, nhưng người đi làm ăn xa vẫn là nhóm khó tiếp cận.
Vì thế, tỷ lệ cao chưa đủ để kết luận chiến dịch đã bao phủ công bằng. Lạc Dương đặt mục tiêu hoàn thành 100% người thuộc diện trước ngày 10/11 và tiếp tục rà soát, tuyên truyền, vận động những trường hợp còn lại. Ở cấp tỉnh, hạn hoàn thành 100% là trước ngày 30/11/2026. Muốn chạm đích, lịch khám cần linh hoạt theo giờ làm và mùa vụ, còn danh sách phải phản ánh người thực tế đang sinh sống trên địa bàn, không chỉ dựa vào đăng ký thường trú.
Đây cũng là điểm phân biệt một chiến dịch huy động đông người với một chương trình phòng bệnh cộng đồng có sức bền: người vắng buổi đầu phải được tìm lại, kết quả phải có đường theo dõi, và tư vấn cần đủ rõ để thay đổi thói quen đi khám chỉ khi đã đau ốm.
Từ buổi khám miễn phí đến thói quen chăm sóc sức khỏe
Khám tại thôn, bon giảm chi phí đi lại và giúp người lớn tuổi dễ tham gia hơn; tư vấn sau kiểm tra giúp người dân hiểu kết quả, biết dấu hiệu cần theo dõi và cách điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt. Những phần nhu yếu phẩm được trao ở một số điểm khám cũng góp phần khuyến khích người dân đến tham gia, nhưng không thể thay cho chất lượng chuyên môn hay việc chăm sóc tiếp nối.
Với người chuẩn bị vào mùa thu hoạch cà phê, được kiểm tra và tư vấn trước giai đoạn lao động nặng có ý nghĩa thực tế. Quan trọng hơn, người dân từng quen chỉ đi khám khi đau ốm có cơ hội chuyển sang kiểm tra định kỳ. Muốn sự thay đổi ấy bền vững, thông tin sau sàng lọc cần được lưu lại và gắn với hướng dẫn theo dõi phù hợp.
Lâm Đồng đang chọn đúng hướng khi đưa dịch vụ y tế đến tận cộng đồng, đồng thời huy động thôn, xã và các lực lượng địa phương để tăng tiếp cận. Phép thử tiếp theo không chỉ là đạt đủ 100% đúng hạn, mà là bảo đảm người đi làm xa, người khó đi lại và nhóm dễ bị bỏ sót đều có cơ hội khám, rồi tiếp tục được chăm sóc sau chiến dịch.
