Gemini trong lớp học: hỗ trợ, không thay người dạy
Gemini trong lớp học là cách dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức và giúp giáo viên thiết kế hoạt động dạy học, dưới sự giám sát của con người. Google vừa công bố kết quả hai nghiên cứu về việc ứng dụng Gemini trong giáo dục tại Anh và Italy, trong đó một thử nghiệm xem xét gia sư AI học Toán, còn nghiên cứu kia đánh giá việc giáo viên cùng AI soạn bài. Điểm đáng chú ý không phải AI có thể thay giáo viên, mà là liệu nó giúp lớp học vận hành tốt hơn mà vẫn giữ vai trò chủ động của người học và người dạy. Cả hai nghiên cứu đều đặt con người ở trung tâm: giáo viên theo dõi tiến độ, chuyên gia kiểm tra phản hồi của AI trước khi học sinh nhận được. Cách triển khai thận trọng này là điều kiện quan trọng để đọc đúng kết quả: những con số tích cực phản ánh AI được tích hợp có kiểm soát, không phải một công cụ tự hoạt động độc lập.
Gia sư AI học Toán: kết quả hứa hẹn, nhưng chưa trọn vẹn
Thử nghiệm tại Anh là nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên kéo dài 10 tuần, với hơn 1.100 học sinh từ 12 đến 15 tuổi trên nền tảng học tập Eedi. Khi học sinh trả lời sai, các em nhận gợi ý tĩnh, hỗ trợ từ gia sư người hoặc hướng dẫn tương tác từ Gemini kết hợp tài liệu sư phạm; chuyên gia rà soát phản hồi AI theo thời gian thực. Chất lượng sư phạm của Gemini tăng gần 25% so với nghiên cứu năm trước, còn tỷ lệ phản hồi được chuyên gia chấp thuận ngay tăng từ 76% lên 95%. Kết quả bài tập trên nền tảng và bài kiểm tra giữa kỳ của nhóm dùng gia sư AI tương đương nhóm có gia sư người. Đáng mừng hơn, Gemini hướng dẫn thay vì đưa đáp án trong gần 99% phiên, và học sinh tự giải toán trong hơn 85% cuộc trò chuyện. Đây là dấu hiệu tốt cho việc học chủ động, nhưng không đồng nghĩa AI đã chứng minh được khả năng nâng điểm thi trên diện rộng.
Giới hạn nằm ở bài kiểm tra chuẩn hóa STAR: nghiên cứu chưa ghi nhận mức cải thiện tương ứng, dù kết quả bài tập và giữa kỳ tích cực. Một lý do được nhóm nghiên cứu nêu là cách hướng dẫn từng bước mất nhiều thời gian hơn, khiến học sinh làm trung bình khoảng 14 bài mỗi phiên, so với 19 bài khi chỉ nhận gợi ý tĩnh. Trong 10 tuần, số bài ít hơn có thể khiến các em bao quát ít nội dung chương trình hơn, dù hiểu bài tốt hơn. Vì vậy, gia sư AI học Toán hiện có triển vọng hỗ trợ quá trình học, chứ chưa phải bằng chứng rằng AI cải thiện mọi kết quả học tập. Google cho biết đang xem xét thử nghiệm kéo dài cả năm học và mở rộng cách đo lường để đánh giá tác động bền vững.
AI hỗ trợ giáo viên: thêm không gian cho hoạt động học
Nghiên cứu tại Italy kéo dài một năm, triển khai ở 31 trường cùng mạng lưới Salesians of Don Bosco và Đại học Giáo hoàng Salesian tại Rome. Nghiên cứu thu thập hoạt động lớp học và tự đánh giá việc soạn bài của 1.600 giáo viên, đại diện cho hơn 24.500 học sinh từ 13 đến 18 tuổi. Khi dùng Gemini để cùng thiết kế bài giảng, 79% giáo viên cho biết họ sáng tạo hơn mức thường lệ, so với 30% khi không sử dụng. Các tiết giảng kiểu giáo viên đứng trước lớp giảm 38%, trong khi hoạt động cộng tác do học sinh dẫn dắt tăng gần gấp ba. Tỷ lệ học sinh chủ động tham gia ở các bài giảng được thiết kế cùng Gemini tăng từ 77% lên 84%. Những kết quả này gợi ý giá trị thiết thực của AI hỗ trợ giáo viên: không chỉ giảm công đoạn chuẩn bị, mà còn giúp chuyển thời gian trên lớp sang thảo luận, làm việc nhóm và trải nghiệm học tập chủ động hơn.
Lợi ích với giáo viên cũng đáng lưu ý. Trong các bài giảng được lên kế hoạch cùng Gemini, mức phụ thuộc vào năng lượng cá nhân của giáo viên để giữ lớp tập trung giảm 66%; tỷ lệ bài giảng mà chính thiết kế hoạt động tạo sức cuốn hút tăng từ 23,2% lên 52,2%. Đây là thay đổi có ý nghĩa với nghề dạy học, nơi áp lực duy trì sự chú ý thường lấy đi thời gian dành cho tư vấn và kết nối với học sinh. Dù vậy, nghiên cứu Italy phản ánh kết quả ở những lớp học và cách triển khai cụ thể; các con số không bảo đảm mọi giáo viên sẽ có cùng trải nghiệm. Gemini for Education vì thế nên được xem là cộng sự trong khâu chuẩn bị, còn giáo viên vẫn cần quyết định nội dung, mục tiêu và cách điều chỉnh bài giảng theo lớp.
Bằng chứng còn giới hạn, cách dùng mới quyết định giá trị
Hai nghiên cứu cho thấy Gemini có thể hỗ trợ một số nhiệm vụ cụ thể, nhưng chưa trả lời dứt khoát liệu những tiến bộ trong bài tập hằng ngày có chuyển thành điểm thi chuẩn hóa tốt hơn hay không. Thử nghiệm Toán kéo dài 10 tuần, thời gian có thể chưa đủ để học sinh tiếp cận phạm vi kiến thức rộng mà STAR đánh giá; nhóm nghiên cứu cũng đang chuẩn bị các thử nghiệm dài hơn và bộ chỉ số mở rộng. Ở lớp học, kết quả còn phụ thuộc vào chất lượng hướng dẫn, mức giám sát và cách giáo viên đưa AI vào bài giảng. Đó là lý do không nên biến các tỷ lệ tích cực thành lời hứa rằng AI tự động nâng thành tích. Thay vào đó, trường học cần đánh giá cả mức độ hiểu bài, khả năng tự giải quyết vấn đề, sự tham gia và tác động đến khối lượng công việc của giáo viên.
AI cũng đang được đưa đến gần người học ngoài các thử nghiệm này. Tại Việt Nam, gói Gemini for Education được bổ sung vào MoMo Student Pass, với các khả năng hỗ trợ sinh viên tìm hiểu kiến thức, tóm tắt tài liệu, hệ thống hóa thông tin, phát triển ý tưởng và làm đồ án; sinh viên còn có thể dùng AI để chuẩn bị CV, luyện phỏng vấn và rèn kỹ năng công việc. Những ứng dụng ấy nhấn mạnh một nguyên tắc hữu ích cho cả trường phổ thông lẫn đại học: người học cần biết kiểm chứng kết quả, thay vì xem đầu ra AI là đáp án mặc định. Google đã công bố báo cáo kỹ thuật về thử nghiệm tại Anh và báo cáo triển khai nghiên cứu tại Italy để người quan tâm tìm hiểu cách công cụ được dùng trong các môi trường giáo dục khác nhau.
Kết luận: Gemini có tiềm năng làm gia sư hỗ trợ học Toán và giúp giáo viên soạn bài theo hướng sinh động hơn, nhưng bằng chứng hiện tại ủng hộ vai trò bổ trợ có giám sát, không phải thay thế giáo viên hay bảo đảm điểm số tăng. Giá trị lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc AI giúp học sinh hiểu và tự làm được nhiều hơn, đồng thời trả lại cho giáo viên thời gian dành cho từng em.
