UAV có thể mở rộng tầm mắt của lực lượng giữ rừng
UAV bảo vệ rừng là thiết bị bay không người lái được dùng để quan sát, ghi nhận diễn biến rừng và hỗ trợ lực lượng chức năng phát hiện sớm nguy cơ tại những khu vực khó tiếp cận. Với Phong Nha - Kẻ Bàng, công nghệ này có thể bổ sung cho tuần tra trực tiếp, chứ không thay thế những người đang bám rừng.
Ngày 31/10, UBND tỉnh Quảng Trị làm việc với Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cùng các sở, ngành và đơn vị liên quan để xem xét ứng dụng UAV vào quản lý, giám sát và bảo vệ rừng. Kết luận buổi làm việc, Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Hoàng Phương thống nhất chủ trương nghiên cứu, triển khai thí điểm tại vườn quốc gia. Đây là định hướng mở đường cho bước chuẩn bị, chưa phải xác nhận rằng một chương trình thí điểm mới đã được triển khai hoặc đã cho kết quả.
Sự phân biệt đó quan trọng: kỳ vọng công nghệ chỉ có ý nghĩa khi được kiểm chứng trong điều kiện thực địa. Một phương án UAV Phong Nha tốt phải cho thấy thiết bị hỗ trợ được công việc cụ thể của kiểm lâm, thay vì chỉ tạo thêm hình ảnh từ trên cao.
Địa hình khiến tuần tra thường xuyên trở thành bài toán khó
Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng được giao quản lý hơn 121.764 ha rừng tự nhiên. Địa hình núi đá vôi chia cắt mạnh, nhiều nơi dốc, hiểm trở và khó tiếp cận; tuần tra toàn bộ diện tích vì thế gây áp lực đáng kể lên nhân lực, thời gian và phương tiện. UAV đáng được nghiên cứu chính vì khoảng cách giữa quy mô cần bảo vệ và khả năng tiếp cận trực tiếp.
Quy mô tuần tra hiện có cũng cho thấy công nghệ phải bổ trợ cho một hoạt động thực chất, không phải thay thế nó. Trong 10 tháng năm 2026, đơn vị tổ chức 1.875 đợt tuần tra, tổng quãng đường hơn 16.750 km; không để xảy ra điểm nóng về phá rừng, săn bắt động vật hoang dã, vi phạm lâm sản hay cháy rừng. Những kết quả này là nền tảng cần giữ vững khi bổ sung công cụ mới.
Một chuyến bay có thể giúp kiểm tra nhanh điểm xa hoặc tuyến khó đi, nhưng không tự động xác định được nguyên nhân của dấu hiệu bất thường. Hình ảnh cần được đối chiếu với thông tin tại chỗ và chuyển thành hành động phù hợp. Nếu thiếu quy trình ấy, giám sát rừng bằng thiết bị bay có nguy cơ tạo thêm dữ liệu mà không rút ngắn thời gian phản ứng.
Thí điểm cần gắn với nhu cầu và năng lực vận hành
UAV có thể hỗ trợ khảo sát, tuần tra tại các khu vực trọng điểm, phát hiện dấu hiệu xâm hại rừng và nguy cơ cháy, đồng thời phục vụ phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn. Với người dân, lợi ích thiết thực nằm ở khả năng giúp lực lượng quản lý phát hiện sớm sự cố và phản ứng kịp thời hơn; thiết bị không trực tiếp bảo đảm rằng cháy rừng hay xâm hại sẽ được ngăn chặn.
Vườn hiện đã sử dụng phần mềm SMART, hệ thống thông tin địa lý GIS, ảnh viễn thám và 3 thiết bị UAV cho tuần tra, theo dõi biến động rừng và phòng cháy, chữa cháy. Vì vậy, hướng đi hợp lý không phải là đồng nhất chủ trương thí điểm mới với việc chưa từng có UAV, mà là xác định phần việc nào cần mở rộng, cải thiện hoặc thử nghiệm thêm.
Các điều kiện còn phải làm rõ gồm lựa chọn thiết bị, khu vực và tần suất bay; thủ tục cấp phép; kinh phí; nhân lực vận hành; hạ tầng viễn thông; cùng khả năng kết nối, xử lý dữ liệu và phối hợp với doanh nghiệp công nghệ. Tỉnh giao Ban Quản lý vườn chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng phương án cụ thể, nêu rõ lộ trình, nhiệm vụ và trách nhiệm; sau thí điểm sẽ đánh giá hiệu quả, hoàn thiện phương án rồi mới xem xét nhân rộng.
Kết quả phải được đo bằng khả năng bảo vệ rừng
Chủ trương của lãnh đạo tỉnh là bước tiến cần thiết, nhưng chưa thể coi là bằng chứng UAV đã nâng hiệu quả bảo vệ rừng. Một cuộc thí điểm có giá trị phải kiểm tra được thiết bị hoạt động ra sao trước địa hình và thời tiết thực tế, dữ liệu đến tay lực lượng phụ trách nhanh đến mức nào, và thông tin có dẫn tới xử lý kịp thời hay không.
Cách đánh giá nên tập trung vào tác dụng đối với tuần tra: khu vực hiểm trở nào được quan sát tốt hơn, dấu hiệu cháy hoặc xâm hại có được phát hiện sớm hơn, và sự phối hợp giữa người vận hành với kiểm lâm có thông suốt không. Đây là những câu hỏi cần trả lời trước khi mở rộng, thay vì chỉ đếm chuyến bay hay thiết bị.
UAV Phong Nha có tiềm năng trở thành công cụ hữu ích, nhưng lợi ích sẽ phụ thuộc vào quy trình, con người và khả năng biến dữ liệu thành hành động. Kết luận hợp lý lúc này là ủng hộ việc nghiên cứu, thí điểm có mục tiêu và công khai đánh giá; chỉ khi kết quả thực tế chứng minh được giá trị, công nghệ mới xứng đáng được nhân rộng.
