Hai cách tiếp cận, cùng hướng đến trường học không khói thuốc
Phòng chống thuốc lá trong trường học là việc giúp học sinh hiểu quy định pháp luật, nhận biết nguy cơ sức khỏe từ các sản phẩm thuốc lá và chủ động tránh mua bán, sử dụng chúng. Những hoạt động ở Bình Thuận và Lào Cai cho thấy tuyên truyền hiệu quả không nhất thiết chỉ có một hình thức: hội thi có thể khơi gợi sự tham gia, còn phổ biến trực tiếp giúp thông tin đến nhiều trường.
Ngày 23.10, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Đoàn phường Bình Thuận tổ chức hội thi tuyên truyền về phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2026, với sự tham gia của các đội đến từ Trường THPT Sông Lô 2. Trong khi đó, từ đầu tháng 9, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai phối hợp với các cơ sở giáo dục tổ chức tuyên truyền tại gần 20 trường học, điểm trường. Khác nhau về cách triển khai, hai hoạt động cùng đưa nội dung phòng chống thuốc lá đến gần học sinh.
Điểm đáng chú ý là cả hai cách làm đều vượt khỏi việc nêu tên tác hại. Bình Thuận đặt học sinh vào vai người thể hiện và truyền đạt thông điệp; Lào Cai đưa kiến thức, quy định đến trực tiếp nhiều cơ sở giáo dục. Kết hợp hai hướng sẽ giúp tuyên truyền học đường vừa có sức hút, vừa có độ phủ.
Hội thi biến kiến thức thành thông điệp do học sinh truyền đi
Tại Bình Thuận, 10 đội, mỗi đội sáu thành viên, trải qua ba phần: chào hỏi – tài năng, kiến thức và hùng biện. Cấu trúc này đáng chú ý vì học sinh không chỉ nghe thông tin mà còn phải thể hiện điều mình hiểu, trả lời câu hỏi và trình bày giải pháp. Các tiết mục văn nghệ, tiểu phẩm, hoạt cảnh tạo thêm lối tiếp cận gần gũi với bạn bè cùng lứa.
Nội dung bao gồm Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá, ảnh hưởng đến người hút và người xung quanh, tác hại của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cùng quy định xử phạt vi phạm hành chính. Việc đặt kiến thức pháp luật cạnh phần hùng biện giúp cuộc thi nối hiểu biết cá nhân với trách nhiệm vận động cộng đồng.
Hình thức này có ưu thế về sự tham gia và khả năng ghi nhớ, nhưng hội thi tự nó không thể thay thế việc tiếp cận toàn trường. Giá trị lớn hơn nằm ở việc học sinh trở thành người truyền tin: các em có thể chia sẻ điều đã học với bạn bè, gia đình và cộng đồng. Đó là một hướng thiết thực để thúc đẩy học sinh phòng chống thuốc lá chủ động, thay vì chỉ tiếp nhận lời cảnh báo.
Lào Cai mở rộng độ phủ bằng tuyên truyền trực tiếp
Cách làm tại Lào Cai ưu tiên phạm vi tiếp cận rộng: lực lượng quản lý thị trường phối hợp với trường học phổ biến quy định về kinh doanh, sử dụng thuốc lá và cảnh báo tác hại của thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhất là với lứa tuổi học sinh. Nội dung này giúp học sinh không chỉ biết rủi ro sức khỏe mà còn hiểu những hành vi mua bán, sử dụng trong môi trường học đường cần được ngăn ngừa.
Để hỗ trợ hoạt động, Chi cục in 2.800 tờ rơi và 140 áp phích, cung cấp thông tin giúp học sinh nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ sức khỏe. Tài liệu in có thể giúp thông điệp được nhắc lại sau buổi tuyên truyền, dù hiệu quả còn phụ thuộc vào việc nhà trường tiếp tục trao đổi và hướng dẫn học sinh.
So với hội thi tập trung vào một nhóm đội thi, tuyên truyền trực tiếp có lợi thế về độ phủ tại nhiều điểm trường. Tuy nhiên, thông tin sẽ dễ thành một chiều nếu thiếu cơ hội để học sinh đặt câu hỏi hoặc vận dụng kiến thức. Vì thế, cách làm đáng khuyến khích là phối hợp phổ biến rộng với hoạt động tương tác, để cảnh báo về thuốc lá điện tử không dừng lại ở tờ rơi hay buổi nói chuyện.
Kết hợp hình thức để duy trì nhận thức và phòng ngừa
Hai hoạt động cho thấy hội thi và tuyên truyền trực tiếp không phải lựa chọn loại trừ nhau. Hội thi tạo cơ hội cho học sinh trình bày, tranh luận và lan tỏa thông điệp; mạng lưới gần 20 trường ở Lào Cai mở rộng khả năng tiếp cận, đồng thời cung cấp tài liệu để học sinh xem lại. Kết hợp cả hai có thể giúp việc phòng chống thuốc lá vừa sinh động vừa có độ bao phủ.
Đích đến không chỉ là học sinh nhớ tác hại, mà còn biết nhận diện sản phẩm, hiểu quy định và chủ động tránh hành vi mua bán, sử dụng thuốc lá trong trường. Lào Cai cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ sở giáo dục để tăng cường phổ biến pháp luật, nâng cao hiệu quả phòng ngừa và ngăn chặn vi phạm. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng sự bền vững sẽ phụ thuộc vào việc duy trì trao đổi trong trường học.
Tuyên truyền sẽ thuyết phục hơn khi học sinh vừa được cung cấp kiến thức chính xác, vừa có cơ hội biến kiến thức thành hành động và chia sẻ với người khác. Hội thi ở Bình Thuận và hoạt động tại Lào Cai đã gợi ra một cách tiếp cận bổ trợ như vậy: dạy để hiểu, tạo cơ hội để tham gia, rồi duy trì nhắc nhớ trong môi trường học đường.
