Vùng phủ rộng chưa đồng nghĩa với giá trị
5G là thế hệ mạng di động cung cấp kết nối tốc độ cao, độ trễ thấp và khả năng liên kết nhiều thiết bị, tạo nền tảng cho dịch vụ số và hoạt động sản xuất thông minh. Việt Nam đã đạt bước tiến lớn về hạ tầng, nhưng thành công của công nghệ này sẽ được đo bằng những thay đổi cụ thể trong năng suất và chất lượng dịch vụ, chứ không chỉ bằng bản đồ phủ sóng.
Ngày 29/10, tại Quảng Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị ASEAN về 5G lần thứ 7, nơi đại diện các bên trao đổi kinh nghiệm thương mại hóa, phát triển ứng dụng và chuẩn bị cho thế hệ mạng tiếp theo. Thứ trưởng Phạm Đức Long nhấn mạnh rằng sau giai đoạn đầu tư hạ tầng, các quốc gia cần chuyển trọng tâm sang khai thác 5G để tạo giá trị kinh tế, xã hội. Đây là chuyển hướng cần thiết: phủ sóng 5G hơn 90% dân số là điều kiện thuận lợi, không phải bằng chứng tự thân rằng doanh nghiệp hay người dân đã thu được lợi ích tương xứng.
Quy mô người dùng đang tăng nhanh: Việt Nam có 27,2 triệu thuê bao 5G vào tháng 8/2026, so với hơn 14 triệu vào tháng 9/2025. Nhưng thuê bao tăng chưa nói lên mạng đã cải thiện quy trình hay tạo thêm dịch vụ hữu ích. Nếu 5G chủ yếu được dùng để truy cập Internet trên điện thoại, phần giá trị mà hạ tầng mới có thể mang lại cho nền kinh tế vẫn còn bỏ ngỏ.
Đưa 5G vào nơi tạo ra năng suất
Bộ Khoa học và Công nghệ muốn đưa 5G sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, thay vì xem đây chỉ là một dịch vụ kết nối cho người dùng cá nhân. Trọng tâm nên đặt vào các lĩnh vực có bài toán vận hành rõ ràng như công nghiệp, logistics, giao thông, nông nghiệp và y tế. Khi ứng dụng giải quyết được điểm nghẽn cụ thể, doanh nghiệp mới có cơ sở để đánh giá hiệu quả bằng thời gian, chất lượng và năng suất.
Trong nhà máy, 5G có thể kết nối xe tự hành, cảm biến giám sát thiết bị và hệ thống thị giác máy kết hợp trí tuệ nhân tạo để kiểm tra chất lượng. Mạng 5G riêng, được thiết kế theo nhu cầu của từng cơ sở, đang được triển khai tại một số nhà máy của VinFast, Foxconn và các cảng như Lạch Huyện, Đà Nẵng. Những trường hợp này cho thấy hướng đi thực tế: không triển khai công nghệ chỉ để có thêm một lớp hạ tầng, mà để xử lý một khâu sản xuất hoặc vận hành cụ thể.
Tuy nhiên, ứng dụng 5G sản xuất không thể chỉ là việc của nhà mạng. Doanh nghiệp viễn thông cần cùng khách hàng thiết kế giải pháp, còn cơ quan quản lý cần tạo điều kiện thử nghiệm và đổi mới. Mục tiêu đến năm 2030 là phủ 5G tại toàn bộ khu công nghiệp, khu công nghệ cao và có 30% doanh nghiệp ứng dụng công nghệ này trong sản xuất thông minh. Chỉ tiêu ấy có ý nghĩa khi đi kèm kết quả vận hành có thể kiểm chứng, không dừng ở số dự án được gắn nhãn “thông minh”.
Lộ trình 6G phải đi cùng nhu cầu
Thảo luận về 6G không nên khiến Việt Nam bỏ qua công việc còn dang dở với 5G. Hai hướng đi cần song hành: khai thác tốt mạng hiện có và chuẩn bị sớm cho thế hệ kế tiếp. Tại hội nghị, Việt Nam và các đối tác ASEAN trao đổi cách phát triển ứng dụng 5G, đồng thời chủ động định hình hướng đi cho 6G.
Một lộ trình 6G có trách nhiệm cần gắn với nghiên cứu công nghệ, đào tạo nhân lực, thử nghiệm, chuẩn bị phổ tần và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế. Thứ trưởng Phạm Đức Long cũng lưu ý đầu tư phải theo mức độ trưởng thành của công nghệ và nhu cầu thực tế: không thụ động chờ đợi, nhưng cũng không chạy theo công nghệ khi chưa xác định mục tiêu. Đây là điểm cân bằng đáng giữ. Chuẩn bị sớm giúp Việt Nam có tiếng nói trong quá trình hình thành tiêu chuẩn; đầu tư đúng nhịp giúp nguồn lực không bị dàn trải vào những ứng dụng chưa sẵn sàng.
Trong giai đoạn 2027-2030, định hướng là tạo giá trị gia tăng từ 5G trong công nghiệp, đô thị thông minh, giao thông, nông nghiệp, y tế và giáo dục. Kết quả của giai đoạn này nên là căn cứ để xác định quy mô, thời điểm và ưu tiên cho bước tiếp theo. 6G sẽ có ý nghĩa hơn nếu được xây dựng trên nhu cầu đã được nhận diện và năng lực đã được tích lũy, thay vì trở thành cuộc đua triển khai chỉ để đi trước trên danh nghĩa.
Kết quả phải được nhìn từ phía người dùng
Giá trị của mạng mới không chỉ nằm trong nhà máy. Với người dân, kết nối tốt hơn cần đi cùng dịch vụ số dễ tiếp cận và an toàn hơn. Theo khảo sát GSMA dẫn tại hội nghị, 96% người dùng được hỏi tại sáu thị trường ASEAN lo lắng về lừa đảo trực tuyến. Vì vậy, GSMA đề nghị chính phủ, nhà mạng và ngân hàng phối hợp dùng các công cụ xác minh dựa trên dữ liệu di động để bảo vệ người tiêu dùng khi sử dụng dịch vụ số.
Điều này nhắc rằng hạ tầng không tự biến thành niềm tin hay lợi ích xã hội. Mạng có thể hỗ trợ xác minh an toàn, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào cách các bên kết nối hệ thống, bảo vệ quyền lợi người dùng và xử lý rủi ro. Tương tự, trong sản xuất, có sóng 5G chưa đủ nếu doanh nghiệp thiếu giải pháp phù hợp hoặc không đo được tác động.
Việt Nam đã hoàn thành một phần quan trọng của bài toán kết nối. Bước tiếp theo là chứng minh 5G giúp doanh nghiệp làm tốt hơn và người dân sử dụng dịch vụ số an tâm hơn, đồng thời chuẩn bị 6G theo tiến bộ công nghệ và nhu cầu thật. Phủ sóng rộng là nền móng; giá trị kinh tế, xã hội mới là thước đo cuối cùng.
