Ảnh đẹp có thể để lại dấu vết dữ liệu
Ảnh AI chân dung là hình ảnh được tạo hoặc chỉnh sửa bằng trí tuệ nhân tạo sau khi người dùng tải ảnh khuôn mặt lên ứng dụng để hệ thống xử lý theo phong cách lựa chọn. Tiện lợi không đồng nghĩa an toàn: với công cụ không rõ nguồn gốc, người dùng có thể trao dữ liệu khuôn mặt cho bên thứ ba mà không biết ảnh được lưu trữ, xử lý hay sử dụng ra sao.
Vấn đề không chỉ là bức ảnh thành phẩm có được đăng công khai hay không. Khuôn mặt có thể giúp xác định một người, còn đặc điểm khuôn mặt khi được dùng để nhận dạng có thể gắn với dữ liệu sinh trắc học. Một khi bị khai thác trái phép, dữ liệu ấy khó thay thế như mật khẩu. Vì thế, quyền riêng tư AI cần được xem xét ngay trước khi tải ảnh lên, chứ không phải sau khi hình ảnh đã lan truyền.
Công an TP Hà Nội đã cảnh báo việc tải ảnh lên ứng dụng AI không rõ nguồn gốc có thể làm phát sinh rủi ro đối với dữ liệu khuôn mặt và thông tin cá nhân. Đây là lý do đủ thuyết phục để dừng lại kiểm tra ứng dụng, thay vì mặc định rằng một bộ lọc giải trí chỉ xử lý ảnh rồi xóa.
Từ trào lưu thập niên 80 đến ảnh nữ thần
Các bộ lọc biến chân dung thành ảnh phong cách thập niên 80 hay hình tượng nữ thần cùng dựa trên một thao tác quen thuộc: tải ảnh cá nhân lên ứng dụng để tạo phiên bản mới. Sức hút nằm ở kết quả bắt mắt và khả năng chia sẻ nhanh; điểm đáng ngại là người dùng thường không nắm rõ cách nền tảng xử lý dữ liệu sau đó.
Trào lưu ảnh nữ thần lan rộng trên mạng xã hội sau khi những hình ảnh tạo hình lộng lẫy, huyền bí của Phạm Băng Băng được chia sẻ rộng rãi. Trước đó, ảnh chân dung theo phong cách thập niên 80 cũng thu hút đông đảo người dùng. Hai trào lưu khác vẻ ngoài nhưng cùng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư: ảnh tải lên được giữ trong bao lâu, ai có thể tiếp cận và liệu người dùng có cách yêu cầu xóa dữ liệu hay không?
Rủi ro còn nằm trong khung hình. Giấy tờ tùy thân, thẻ nhân viên, địa chỉ, biển số xe, màn hình máy tính hoặc tài liệu lọt vào ảnh có thể tiết lộ nhiều hơn dự định. Đăng ảnh thiếu kiểm soát rồi tải tiếp lên dịch vụ lạ là cách vô tình ghép thêm dữ liệu cho người khác khai thác.
Ảnh bị lấy cắp có thể thành công cụ giả mạo
Ảnh chân dung không chỉ có nguy cơ bị lưu ngoài tầm kiểm soát; nó còn có thể bị dùng để dựng hình ảnh hoặc video giả. Công nghệ deepfake có thể bắt chước khuôn mặt và kết hợp với thông tin cá nhân thu thập từ nơi khác để tạo tình huống mạo danh, khiến nạn nhân tin rằng mình đang liên lạc với người thân, đồng nghiệp hoặc người có thẩm quyền.
Đó là con đường từ lộ dữ liệu cá nhân đến giả mạo danh tính và lừa đảo: hình ảnh tạo lòng tin, còn thông tin riêng tư khiến câu chuyện giả có vẻ đáng tin hơn. Cảnh báo từ ABBank nêu rõ ảnh chân dung có thể bị dùng để dựng video giả phục vụ hành vi lừa đảo. Vì vậy, đừng chỉ cân nhắc hình ảnh cuối cùng có đẹp hay không; hãy cân nhắc cả hậu quả nếu ảnh gốc rời khỏi quyền kiểm soát của mình.
Khi nhận cuộc gọi video yêu cầu chuyển tiền hoặc thay đổi thông tin, hãy xác minh qua số điện thoại hay kênh liên lạc chính thức đã biết. Không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin ngân hàng qua đường dẫn, tin nhắn hay cuộc gọi không đáng tin cậy.
Kiểm tra trước khi tải ảnh lên
- Chọn nền tảng có nhà cung cấp rõ ràng; đọc chính sách bảo mật để biết ảnh được lưu trữ, sử dụng và xóa như thế nào.
- Xem quyền ứng dụng yêu cầu. Chỉ cấp quyền cần thiết cho chức năng tạo ảnh; cân nhắc kỹ quyền truy cập ảnh, camera, danh bạ và vị trí.
- Không tải ảnh có giấy tờ tùy thân, thẻ nhân viên, địa chỉ, tài liệu hay thông tin riêng tư khác. Hạn chế đăng công khai ảnh chứa những chi tiết này.
- Tránh đường dẫn tạo ảnh miễn phí thiếu minh bạch, ứng dụng từ nguồn không chính thức và tệp tải về đáng ngờ, nhất là tệp có phần mở rộng kép như .mp4.exe.
- Hạn chế đăng ảnh trẻ em lên nền tảng AI hoặc mạng xã hội; cân nhắc kỹ trước khi chia sẻ ảnh cá nhân của mình và gia đình.
Không có hiệu ứng hoài cổ hay hình tượng thần thoại nào đáng để đánh đổi quyền kiểm soát ảnh khuôn mặt. Nếu không xác định được ai vận hành ứng dụng, dữ liệu được xử lý ra sao và có thể xóa hay không, lựa chọn thận trọng nhất là không tải ảnh lên.
