Từ thương mại sang liên kết chuỗi
Chuỗi cung ứng Việt Trung là mạng lưới phối hợp giữa doanh nghiệp hai nước trong sản xuất, vận chuyển, công nghệ và phân phối, giúp mỗi bên tham gia vào nhiều công đoạn hơn của chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu. Đây là hướng đi đáng chú ý, bởi tăng giao thương hàng hóa thôi chưa đủ để tạo năng lực cạnh tranh bền vững.
Ngày 29/10, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, HCMC C4IR, Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP Hồ Chí Minh và Chi hội TP Hồ Chí Minh của Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam tổ chức hội thảo về kết nối sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu. Các đại biểu nhấn mạnh nhu cầu mở rộng hợp tác từ thương mại truyền thống sang liên kết sản xuất, công nghệ, vận tải và phân phối.
Động lực không chỉ nằm ở quy mô giao thương, mà ở tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế và khả năng biến quan hệ doanh nghiệp thành những hợp đồng, tiêu chuẩn và quy trình phối hợp cụ thể. Nếu thiếu các liên kết đó, cơ hội tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu có thể dừng ở khâu gia công hoặc cung ứng đơn giản.
Nâng vị thế nhà cung ứng bằng sản xuất và công nghệ
Trọng tâm của hợp tác sản xuất Việt Trung nên là giúp doanh nghiệp trong nước đi lên các công đoạn có giá trị cao hơn, thay vì chỉ mở rộng sản lượng. TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghiệp, nâng năng lực nhà cung ứng, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường để doanh nghiệp Việt từng bước đảm nhận phần việc giá trị gia tăng cao hơn.
Phía Trung Quốc có kinh nghiệm về sản xuất thông minh, logistics hiện đại, hạ tầng, dịch vụ tài chính và các nền tảng đổi mới. Những lĩnh vực hợp tác khả thi gồm tích hợp các khâu sản xuất, chuyển giao công nghệ, kiểm soát chất lượng và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, chuyển giao chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp Việt tiếp nhận được kỹ năng vận hành, tiêu chuẩn chất lượng và năng lực cải tiến, thay vì phụ thuộc lâu dài vào đối tác.
Để cơ hội này thành năng lực thực tế, doanh nghiệp cần xác định rõ công đoạn có thể đảm nhận, khoảng cách công nghệ cần khắc phục và tiêu chuẩn thị trường phải đáp ứng. Kết nối đầu tư nên đi cùng nâng cấp nhà cung ứng, nếu không, giá trị lớn hơn vẫn có thể tập trung ở những khâu doanh nghiệp trong nước chưa kiểm soát.
Logistics phải nối nhà máy với thị trường
Nhà máy không thể cạnh tranh nếu nguyên liệu đến chậm, thủ tục kéo dài hoặc hàng hóa khó tiếp cận cảng và thị trường. Lãnh đạo TP Hồ Chí Minh cho rằng năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào kết nối đồng bộ giữa sản xuất, cảng biển, hạ tầng vận tải, tài chính và thị trường. Vì vậy, logistics Việt Nam Trung Quốc cần được xem như một mắt xích của chiến lược sản xuất, chứ không phải dịch vụ bổ trợ ở cuối quy trình.
Thành phố ưu tiên nghiên cứu hợp tác về hạ tầng giao thông, cảng biển và logistics, đặc biệt tại cụm cảng Cái Mép – Thị Vải; đồng thời hướng tới ứng dụng logistics thông minh và xanh để giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển. Các đề xuất khác gồm chuẩn hóa hành lang vận tải, chia sẻ dữ liệu, đầu tư kho chuyên dụng và trung tâm logistics thông minh, cùng chuyển giao công nghệ cảng thông minh, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và năng lượng xanh.
Vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh và kho lạnh cũng có thể tháo gỡ điểm nghẽn xuyên biên giới. Với doanh nghiệp và người tiêu dùng, quy trình thông suốt có thể giúp hàng hóa lưu chuyển nhanh hơn và giảm áp lực chi phí logistics.
Thắng lợi phụ thuộc vào cách thực thi
Khu vực hóa, số hóa và xanh hóa đang định hình lại chuỗi giá trị, khiến lợi thế không còn chỉ nằm ở chi phí sản xuất thấp. Năng lực kết nối dữ liệu, vận tải, tài chính và thị trường ngày càng quyết định doanh nghiệp có thể giao hàng đúng hạn, đáp ứng yêu cầu môi trường và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu hay không.
Bởi vậy, kết quả của diễn đàn nên được đánh giá bằng những dự án hợp tác có thể triển khai, đối tác được kết nối và năng lực mới hình thành, chứ không chỉ bằng tuyên bố chung. Chính quyền TP Hồ Chí Minh cho biết sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước hợp tác theo quy định pháp luật Việt Nam.
Bước tiếp theo là biến các định hướng về hạ tầng, vận tải, công nghệ và chia sẻ dữ liệu thành kế hoạch có đầu mối, lộ trình và trách nhiệm rõ ràng. Nếu làm được điều đó, hợp tác chuỗi cung ứng Việt Trung có thể đưa doanh nghiệp Việt tiến từ vị trí cung ứng đơn lẻ sang tham gia chủ động hơn trong các chuỗi sản xuất khu vực và toàn cầu. Nếu không, sự gần gũi thương mại sẽ chưa đủ để tạo bước nâng cấp.
