Chăm sóc tâm thần học sinh gắn với định hướng nghề nghiệp: bước đi chiến lược của Đại học Đông Á
Chương trình chăm sóc tâm thần học sinh kết hợp định hướng nghề nghiệp THPT là chuỗi hoạt động do một trường đại học tổ chức tại các trường phổ thông, nhằm hỗ trợ sức khỏe tinh thần, tư vấn tâm lý và giúp học sinh nhận diện năng lực, sở thích để lựa chọn nghề nghiệp phù hợp trong bối cảnh áp lực học tập và thời đại số ngày càng gia tăng. Ngày 24/10, Đại học Đông Á khởi động chuỗi chương trình Chăm sóc sức khỏe tâm thần và định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT miền Trung tại Trường THPT Ngô Quyền, Đà Nẵng, với hơn 1.200 học sinh tham gia. Đây không phải hoạt động đơn lẻ: sau 4 năm, chương trình đã đồng hành cùng hơn 50.000 học sinh THPT miền Trung, cho thấy một chiến lược dài hơi thay vì sự kiện mang tính phong trào. Việc một trường đại học chủ động xây dựng chương trình đại học tư vấn cho học sinh phổ thông đặt ra thông điệp rõ ràng: chăm sóc tâm thần và định hướng nghề nghiệp phải được coi là phần cốt lõi của giáo dục, không phải “dịch vụ phụ”.
Quy mô 20.000 học sinh: từ một điểm trường đến mạng lưới 30 trường THPT
Điểm đáng chú ý nhất của chuỗi chương trình năm nay là quy mô: từ tháng 10/2026 đến tháng 3/2027, hoạt động dự kiến tiếp cận hơn 20.000 học sinh tại 30 trường THPT ở Đà Nẵng, Huế và các địa phương miền Trung. Con số này cho thấy chăm sóc tâm thần học sinh không còn là vài buổi nói chuyện chuyên đề, mà là một chiến dịch giáo dục có thiết kế, lộ trình và mục tiêu rõ ràng. Chủ đề “Colors in mind: Mỗi sắc màu – Một câu chuyện” không chỉ là khẩu hiệu đẹp; nó phản ánh cách tiếp cận coi mỗi học sinh là một cá nhân với câu chuyện riêng, thay vì đối tượng phải “chuẩn hóa” theo khuôn thi cử. Theo bác sĩ Lâm Tứ Trung, chương trình kỳ vọng trở thành điểm khởi đầu để học sinh hình thành thói quen lắng nghe bản thân và chủ động chăm sóc sức khỏe tâm thần mỗi ngày. Đây là tham vọng hợp lý: thay đổi thói quen mới là tác động bền vững, chứ không phải vài giờ truyền cảm hứng rồi thôi.
Phương pháp: đối thoại, trị liệu nghệ thuật và tầm soát sức khỏe tinh thần
Điểm mạnh của mô hình này nằm ở cách triển khai đa tầng, không dừng ở khẩu hiệu “hỗ trợ sức khỏe tinh thần”. Trước hết, chương trình tạo không gian đối thoại cởi mở: học sinh gửi thư, ghi âm tâm sự về áp lực so sánh với bạn bè, mâu thuẫn với gia đình trong lựa chọn nghề nghiệp, cảm giác mông lung khi chưa nhận diện được năng lực và sở thích. Những câu chuyện này được chuyên gia lắng nghe, phân tích và gợi mở hướng giải quyết, với MC Nguyên Khang dẫn dắt để giảm khoảng cách giữa học sinh và người lớn. Song song, chương trình tổ chức không gian “Trị liệu nghệ thuật” – âm nhạc, gấp giấy, vẽ, viết sáng tạo – cùng cẩm nang chăm sóc sức khỏe tinh thần với các bài tập như điều hòa hơi thở, kết nối với hiện tại qua năm giác quan, ghi lại ba điều tích cực mỗi ngày. Quan trọng hơn, học sinh được tầm soát sức khỏe tinh thần bằng bộ công cụ DASS-21 để nhận diện sớm dấu hiệu căng thẳng, lo âu, trầm cảm, kèm khám và cấp phát thuốc miễn phí theo chỉ định chuyên môn cho giáo viên và học sinh. Đây là cấu trúc hỗ trợ khá toàn diện: từ nhận diện vấn đề, trải nghiệm trị liệu đến can thiệp y khoa khi cần.
Định hướng nghề nghiệp THPT: khi lựa chọn nghề gắn liền với sức khỏe tinh thần
Điểm khác biệt của chương trình đại học tư vấn này là không tách rời chăm sóc tâm thần học sinh khỏi định hướng nghề nghiệp THPT. Áp lực chọn ngành, chọn trường là một trong những nguồn gây căng thẳng lớn nhất, nên nếu chỉ nói về “giữ tinh thần thoải mái” mà bỏ qua câu hỏi nghề nghiệp thì sẽ rất hình thức. Chương trình dùng bộ trắc nghiệm nghề nghiệp CIC để giúp học sinh nhận diện thế mạnh, “khoanh vùng” những lĩnh vực phù hợp với năng lực và sở thích, từ đó có thêm cơ sở cân nhắc hướng đi sau khi tốt nghiệp THPT. Cách làm này đáng ủng hộ vì nó chuyển định hướng nghề nghiệp từ chỗ dựa vào kỳ vọng gia đình sang dữ liệu về bản thân học sinh. Khi học sinh hiểu mình hơn, thiết lập được ranh giới an toàn cho sức khỏe tinh thần trước thách thức thời đại số và biết chủ động tìm kiếm hỗ trợ, lựa chọn nghề nghiệp cũng trở nên ít bị chi phối bởi lo âu và so sánh. Nói cách khác, chăm sóc tâm thần và định hướng nghề nghiệp trong mô hình này là hai mặt của cùng một vấn đề: giúp người trẻ xây dựng cuộc sống có ý nghĩa và bền vững.
Sự phối hợp đại học – trường THPT và ý nghĩa lâu dài đối với môi trường học đường
Đằng sau chuỗi hoạt động là một cấu trúc hợp tác đáng chú ý giữa đại học và các trường THPT. Không chỉ cử vài diễn giả đến nói chuyện, Đại học Đông Á huy động đội ngũ bác sĩ từ Khoa Y và Trung tâm Đào tạo Y khoa quốc tế, chuyên gia tâm lý từ Trung tâm Tham vấn tâm lý và Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Viện Nghiên cứu và Đào tạo kỹ năng mềm Young Lion trực tiếp tham gia tư vấn, tầm soát và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh. Điều này cho thấy các trường THPT không thể tự mình gánh hết bài toán hỗ trợ sức khỏe tinh thần; họ cần liên kết với các đơn vị có chuyên môn sâu. Bối cảnh là ngày càng nhiều học sinh gặp khó khăn tâm lý, khiến gần 100 giáo viên THPT miền Trung phải tham gia khóa học chuyên sâu để nâng cao kỹ năng tư vấn, hỗ trợ và định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Thông qua chuỗi hoạt động tại 30 trường, Đại học Đông Á kỳ vọng nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần trong môi trường học đường, khuyến khích học sinh chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ và chuẩn bị tốt hơn về tâm lý, kỹ năng, định hướng nghề nghiệp cho tương lai. Nếu các mô hình tương tự được nhân rộng, trường đại học có thể trở thành “trung tâm hỗ trợ” cho hệ thống phổ thông, góp phần xây dựng môi trường giáo dục tích cực, nơi sức khỏe tinh thần được coi trọng ngang với thành tích học tập.
