Xuất khẩu gỗ Việt Nam: Tăng trưởng không còn dựa vào một thị trường
Xuất khẩu gỗ Việt Nam là hoạt động bán ra nước ngoài các sản phẩm gỗ và đồ nội thất được chế biến trong nước, hướng tới nhiều thị trường khác nhau nhằm duy trì tăng trưởng, giảm phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thương mại toàn cầu.
Điểm đáng chú ý của ngành gỗ hiện nay không phải là con số tăng trưởng đơn thuần, mà là cách Việt Nam chọn con đường đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để bảo vệ thành quả. Trong 9 tháng, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ ước đạt 13,43 tỷ USD, tăng 7,3% so với cùng kỳ, cho thấy sức bật rõ rệt sau giai đoạn điều chỉnh. Nhưng thay vì tự mãn với vị thế thứ hai thế giới về đồ gỗ nội thất, ngành đang chủ động phân tán rủi ro, coi thị trường Mỹ là trụ cột quan trọng chứ không phải điểm tựa duy nhất.
Thị trường gỗ Mỹ: Đầu tàu tăng trưởng nhưng cũng là điểm yếu
Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất của Việt Nam, cùng với các thị trường chính như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Canada. Về mặt cơ hội, đây là thị trường nội thất có nhu cầu lớn, yêu cầu cao về thiết kế, chất lượng và tuân thủ tiêu chuẩn, phù hợp với năng lực chế biến gỗ ngày càng chuyên nghiệp của doanh nghiệp Việt Nam. Về mặt rủi ro, Mỹ cũng là nơi các biện pháp phòng vệ thương mại và thuế quan có thể thay đổi nhanh, khiến mọi chiến lược phụ thuộc quá mức trở nên nguy hiểm.
Theo số liệu hải quan, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ, trong khi ba thị trường Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản cộng lại chiếm tới 77% tổng kim ngạch. Cấu trúc thị trường như vậy là con dao hai lưỡi: nó giúp doanh nghiệp dễ tập trung nguồn lực, nhưng cũng khiến toàn ngành dễ bị tổn thương nếu một trong các thị trường này siết chặt chính sách. Chính vì thế, việc tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường gỗ Mỹ phải đi kèm chiến lược giảm phụ thuộc vào bất kỳ một thị trường đơn lẻ nào.
Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Phản ứng chủ động trước áp lực thuế quan
Ngành gỗ Việt Nam đang chịu sức ép ngày càng lớn từ biến động chính sách thương mại, thuế quan và các biện pháp phòng vệ tại những thị trường lớn. Thay vì chờ đợi các quyết định từ bên ngoài, cơ quan quản lý và doanh nghiệp chọn cách chủ động mở rộng thị trường, quản trị chặt chẽ xuất xứ, bảo đảm nguồn nguyên liệu hợp pháp và đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu. Đây là bước chuyển từ tư duy “tăng sản lượng” sang tư duy “tăng sức đề kháng”, coi đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là lớp phòng vệ chiến lược.
Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tổ chức ngày 20/10 tại Hà Nội đã đặt trọng tâm vào giải pháp mở rộng thị trường xuất khẩu gỗ và nội thất. Cơ quan xúc tiến thương mại yêu cầu các thương vụ cung cấp sâu thông tin về nhu cầu thị trường, phân khúc khách hàng, xu hướng thiết kế, kênh phân phối và quy định nhập khẩu, nhằm chuyển dữ liệu thành đơn hàng cụ thể cho doanh nghiệp. Nói cách khác, đa dạng hóa không chỉ là khẩu hiệu, mà đang được đẩy thành chương trình hành động có sự phối hợp giữa nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp.
Từ thị trường truyền thống đến Ấn Độ, UAE, Mexico: Bản đồ mới của gỗ Việt
Việt Nam không từ bỏ các thị trường truyền thống, nhưng đang rõ ràng thay đổi cách tiếp cận: củng cố những thị trường đã quen thuộc, đồng thời tìm kiếm khách hàng mới tại các điểm đến còn nhiều dư địa như Ấn Độ, UAE, Mexico và một số quốc gia khác. Chiến lược này cho thấy ngành gỗ không muốn để tương lai của mình bị quyết định bởi một vài nền kinh tế lớn, dù đó là thị trường gỗ Mỹ hay Trung Quốc.
Số liệu ba quý đầu năm cho thấy bức tranh đa dạng hóa đang dần hiện rõ: xuất khẩu sang Trung Quốc, Nhật Bản, Canada, Anh, Hà Lan, Malaysia, Australia, Mexico đều ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể, trong đó Mexico tăng tới 109,6% so với cùng kỳ. Ngoài Top 10, nhiều thị trường như Bỉ, Ba Lan, Italy cũng tăng mạnh, chứng tỏ doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu mở rộng bản đồ bán hàng thay vì chỉ xoay quanh vài điểm đến quen thuộc. Đây là bước đi cần thiết để bảo vệ đà tăng trưởng trước các cú sốc thương mại không thể đoán trước.
Triển lãm, kết nối thương vụ và bài toán cạnh tranh dài hạn
Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ không bền nếu doanh nghiệp chỉ trông chờ vào đơn hàng ngắn hạn. Ngành gỗ Việt Nam đang cố gắng xây dựng nền tảng cạnh tranh dài hạn thông qua hệ thống hội chợ, triển lãm chuyên ngành và mạng lưới thương vụ. Các sự kiện dự kiến như HawaExpo 2027 – Hội chợ Xuất khẩu Đồ gỗ và Nội thất TP. Hồ Chí Minh và VIBE 2027 – Triển lãm Nội thất và Xây dựng Việt Nam được xem là kênh quan trọng để nhà mua hàng quốc tế khảo sát nhà máy, đánh giá năng lực sản xuất và ký kết hợp tác.
Thông tin từ các thương vụ về nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp, nhà máy sản xuất tại Việt Nam đang mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp gỗ và nội thất. Nhưng cơ hội chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi doanh nghiệp đầu tư vào quản trị xuất xứ, minh bạch nguồn nguyên liệu và nâng cấp thiết kế, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá. Nếu làm được điều đó, Việt Nam không chỉ giữ vững vị thế trên thị trường gỗ Mỹ, mà còn có thể xây dựng hình ảnh một trung tâm sản xuất nội thất đáng tin cậy cho nhiều khu vực trên thế giới.
